| Szukaj:Słowo(a): 18 Brygada Kawalerii Austro Węgier |
Już Bodziu podaję. Ale nie zmienia to postaci rzeczy, że Ty nabroiłeś. Dowódca 15 Pułku Ułanów Poznańskich Gwido Erwin POTEN (1879 - 1940) Dowódca pułku: wrzesień 1921 - czerwiec 1924 r. Urodzony 26 sierpnia 1879 r., syn Ernesta. Pochodził z austriackiej, szlacheckiej rodziny galicyjskiej, nobilitowanej na przełomie XIX i XX w. (w Polsce Odrodzonej przysługującej mu partykuły ,,von" nie używał). W czasie I wojny światowej służył w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 V 1913 r. w austriackim 4 pułku ułanów (k. u. k. Uhlanen Rgt. Kaiser Franz Josef Nr. 4) stacjonującym do wojny w Żółkwi i wchodzącym w skład 21 brygady kawalerii we Lwowie. Jego młodszym kolegą pułkowym był por. Aleksander Pragłowski, późniejszy dowódca 17 p. Uł. Wielkopolskich. W Wojsku Polskim od 1918 roku, w 18 pułku Ułanów, w stopniu majora, potem podpułkownika. Od początku marca do 1 maja 1920 r. był komendantem Szkoły Oficerów Jazdy w Przemyślu. Według spisu oficerów z 1 czerwca 1921 r. nadal był podpułkownikiem w 18 p. uł. Zweryfikowany w 1922 r. w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dnia 1 VI 1919 r. (lokata 23, w 1923 - 24, w 1924 - już 17, w 1928 - 4), od września 1921 do czerwca 1924 r. dowodził 15 Pułkiem Ułanów Poznańskich. W 1924 r. wrócił po latach do Lwowa przechodząc na stanowisko dowódcy 16 Brygady Kawalerii, równocześnie pozostał w 15 Pułku Ułanów jako oficer nadetatowy. W 1928 r. (zachowując przydział macierzysty do Pułku) wchodził w skład Oficerskiego Trybunału Orzekającego, był w kadrze oficerów kawalerii. Mieszkając nadal we Lwowie, został jednym z Prezesów Honorowych utworzonego w maju 1933 r. Towarzystwa b. Żołnierzy 1 pułku Ułanów Wielkopolskich (15 pułku Ułanów Poznańskich). Według niektórych danych zginął w 1940 roku (po wyrafinowanych torturach) w więzieniu lwowskim. Wymieniony na ,,liście katyńskiej" wśród osób straconych na Ukrainie, pod numerem 2379 (71/1-18). Polski Memoriał Ośrodek Karta, jako przybliżone miejsce stracenia podał Lwów - Zamarstynów. Odznaczeń polskich nie posiadał, z armii austro-węgierskiej wyniósł m.in. Order Korony Żelaznej III klasy z Dekoracją Wojenną i z Mieczami oraz Krzyż Zasługi Wojskowej III klasy z Dekoracją Wojenną, a także pruski Krzyż Żelazny II klasy. Służąc w WP otrzymał francuski Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej. |
Dziś 87 rocznica Bitwy Warszawskiej,zwanej "Cudem nad Wisłą"... Bitwa Warszawska - 15 sierpnia 1920 "Osiemnasta decydująca bitwa w dziejach świata", "Cud nad Wisłą" - takimi słowami zwykło się określać Bitwę Warszawską 1920 roku. Bitwa ta była przełomowym momentem w wojnie polsko - bolszewickiej, która toczyła się w latach 1919 - 1921. Wojnę tę bolszewicy rozpoczęli właściwie zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Będąca początkiem wojny polsko - bolszewickiej Operacja "Wisła" rozpoczęta została bowiem z rozkazu Lenina już 18 XI 1918 r. Cel Lenina - eksport rewolucji Pokonanie Polski było dla Lenina celem zaledwie taktycznym- celem głównym było udzielenie pomocy komunistom, którzy w tym samym okresie próbowali wszcząć rewolucję w Niemczech i w krajach powstałych z rozpadu Austro - Węgier. Walki polsko - bolszewickie trwały w 1919 r. Przerwały je na trzy miesiące rozmowy pokojowe z bolszewikami, które toczyły się w Moskwie i w Mikaszewiczach na Polesiu od października do grudnia 1919 r. Rozmowy te były dla strony radzieckiej swoistą "zasłoną dymną" - Rosjanie cały czas bowiem przygotowywali plany inwazji przeciwko Polsce, a nadto, uwolnienie części sił Armii Czerwonej, zaangażowanej uprzednio w walkę z Polską pozwoliło bolszewikom zadać ciężkie straty wojskom "białego generała" Antona I. Denikina, a także zmusić ukraińskiego przywódcę - walczącego zarówno z Rosjanami jak i z Polakami Atamana Semena Petlurę - do wycofania się na terytorium Polski. Wyprawa na Kijów Z Petlurą rząd polski zawarł jednak porozumienie: w zamian za uznanie przez Ukrainę praw Polski do "Małopolski Wschodniej" (a w szczególności do Lwowa) Polska uznała rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej. Podpisano też wspólną konwencję wojskową i wspólnie wyprawiono się na Kijów. 7 maja siły polsko - ukraińskie wkroczyły do Kijowa. Jednak niedługo później bolszewicy przeszli do zdecydowanej kontrofensywy. W sierpniu 1920 r. dowodzona przez 27 letniego generała Michaiła N. Tuchaczewskiego Armia Czerwona dotarła nad Wisłę. Warszawa znalazła się w bezpośrednim zagrożeniu. Bitwa Warszawska Wydawało się, że stolica jest nie do obrony. Przewaga bolszewików była ogromna. Lecz w okresie, gdy Rosjanie zbierali siły do zadania ostatecznego ciosu, Polacy przegrupowali wojska. Tuchaczewski, mimo swej potencjalnej przewagi, nie wykorzystał jej aż do 13 sierpnia. Wówczas to rozpoczęła się Bitwa Warszawska. Toczyła się ona w dniach 13 - 15 sierpnia 1920 r., a rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który w oparciu o ogólną koncepcję Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. B. Regulski. Polem Bitwy Warszawskiej były tereny na wschód od Warszawy. Walki były zacięte. Podwarszawskie miasteczko Radzymin kilkanaście razy przechodziło z rąk do rąk. Jednak Polacy wytrzymali. Faza obronna Bitwy Warszawskiej trwała do 16 sierpnia, a następnie nastąpił przełom. Dokonał go sam Józef Piłsudski. Dowodzona przez niego tzw. grupa manewrowa, w skład której wchodziło 5 dywizji piechoty i 1 brygada kawalerii, przełamała obronę radziecką w rejonie Kocka i Cycowa, a następnie zaatakowała tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. 19 sierpnia Tuchaczewski musiał wycofać się nad Niemen. Ostateczną klęskę bolszewicy ponieśli pod Osowcem, Białymstokiem (22 sierpnia 1920) i Kolnem. W walkach z Polakami bolszewicy stracili kilkanaście tysięcy zabitych i rannych żołnierzy. 66 tys. trafiło do polskiej niewoli, 30 tys. zostało internowanych przez Niemcy w Prusach Wschodnich. Współcześni o Bitwie Warszawskiej Współczesny świat docenił znaczenie zwycięstwa, jakie Polacy odnieśli nad bolszewikami w 1920 r. Ówczesny ambasador brytyjski w Berlinie podsumował znaczenie Bitwy Warszawskiej w sposób następujący: "Gdyby Karol Młot nie powstrzymał inwazji Saracenów zwyciężając w bitwie pod Tours, w szkołach Oxfordu uczono by dziś interpretacji Koranu, a uczniowie dowodziliby obrzezanemu ludowi świętości i prawdy objawienia Mahometa. Gdyby Piłsudskiemu i Weygandowi nie udało się powstrzymać triumfalnego pochodu Armii Czerwonej w wyniku bitwy pod Warszawą, nastąpiłby nie tylko niebezpieczny zwrot w dziejach chrześcijaństwa, ale zostałoby zagrożone samo istnienie zachodniej cywilizacji. Bitwa pod Tours uratowała naszych przodków przed jarzmem Koranu; jest rzeczą prawdopodobną, że bitwa pod Warszawą uratowała Europę Środkową, a także część Europy Zachodniej przed o wiele groźniejszym niebezpieczeństwem: fanatyczną tyranią sowiecką". Bartłomiej Kozłowski źródło *** W tej bitwie walczył mój dziadek. |
Wojna Polsko-Bolszewicka Wstęp Szansa na zdobycie upragnionej tak bardzo niepodległości nadeszła wraz z wybuchem Wielkiej Wojny. Trzej zaborcy skłóceni zostali ze sobą wojną. Po jej zakończeniu Polska niczym feniks mogła powstać z popiołów i zgliszcz: Rosja pogrążona była w rewolucyjnym chaosie, a dwaj pozostali zaborcy- Niemcy i Austro-Węgry przegrali wojnę. Polacy na długo przed zakończeniem walk zbrojnych zaczęli zabiegi dyplomatyczne, a ich najznamienitszym przedstawicielem na świecie był Ignacy Jan Paderewski. Między innymi dzięki niemu na początku 1917 roku prezydent USA Woodrow Wilson wygłosił w senacie przemówienie, w którym stwierdził, że "uważa za oczywiste( ...) iż mężowie stanu wszystkich krajów zgodnie twierdzą, że powinna istnieć zjednoczona, niezależna i autonomiczna Polska". Co prawda, "mężowie stanu innych krajów” nie byli tak o tym przekonani, ale musieli podporządkować się woli jednego z wielkich mocarstw. Stało się już jasne, że Polska musi powstać. Pojawiło się jednak pytanie: „Dokąd właściwie sięgają jej granice? Co można nazwać Polską, a co nie?” Aby to ustalić, powołano grupę 126 profesorów pod kierownictwem pułkownika House'a. Wkrótce stało się jasne, że problem jest o wiele bardziej skomplikowany niż początkowo sądzono. Uczeni opracowali 42 sprawozdania, a im więcej gromadzono opinii tym trudniejsze stawało się jasne określenie terytoriów Polski. Gdy o tych kłopotach dowiedział się Komitet Narodowy Polski Romana Dmowskiego, przyjechał on do USA, gdzie został wraz z Paderewskim przyjęty przez Wilsona. Prezydent zapytał, jakie powinny być według nich granice Polski. Dmowski wyciągnął wtedy mapę z Rzeczpospolitą sprzed rozbiorów, z dodanym Górnym Śląskiem i Prusami Wschodnimi. Później Wilson wspominał, że "pokazali mi mapę, na której zaznaczyli pół świata". Tymczasem 10 listopada 1918 r. z więzienia niemieckiego w Magdeburgu wrócił Józef Piłsudski. Jak potem ktoś stwierdził „Był wart znacznie więcej aniżeli kilka dywizji gotowego do boju wojska”. Następnego dnia, po uprzedniej rozmowie z Księciem Lubomirskim, przedstawicielem Rady Regencyjnej, mianowany został Naczelnym Wodzem Państwa Polskiego. Trzy dni później regenci nadali mu tytuł Naczelnika Państwa i rozwiązali Radę. W rękach Piłsudskiego spoczęła cała władza w nowopowstałym państwie. Musiał on stanąć naprzeciw zbliżającemu się ze wschodu niebezpieczeństwu… Odcinek I - Pierwsze boje, pierwsze zwycięstwa...  Na początku roku 1919 toczono ciężkie walki w Galicji Wschodniej. Siłom polskim udało się utrzymać Lwów, ale reszta terenów znajdowała się pod kontrolą Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i tzw. Republiki Tarnobrzeskiej. Na północy zaś pod kontrolą Polaków pozostawało Wilno – zamieszkane w zdecydowanej większości przez Polaków (według spisu Niemieckiego z 1916 roku zamieszkiwało je: Polaków 74 466, Litwinów 2 909, Rosjan 2 219, Białorusinów 611, Niemców 880, Żydów 57 516, innych - 193 osoby). Litwini jednak wysunęli już swe roszczenia do tego miasta. Na zachodzie szykowano się do ustalenia powojennego ładu i sprawy wschodnie odeszły na dalszy plan… Do 10 stycznia 1919 roku Polacy zdołali odnieść pierwszy podczas tej wojny sukces militarny: Polska Milicja Lokalna pod dowództwem Romana Józefa Abrahama zdołała zająć Tarnobrzeg i Przemyśl. Republika Tarnobrzeska została przyłączona do Polski. Sprawujący władzę nad krajem Naczelnik Józef Piłsudski postanowił przeprowadzić radykalne kroki. Uznał, że przede wszystkim należy obsadzić właściwych ludzi na właściwych stanowiskach. Armie zaczęli obejmować ludzie, których umiejętności Naczelnik był pewien. On sam został dowódcą Grupy Wschód, na razie największej polskiej siły militarnej. 4 Dywizję Piechoty powierzył Bułakowi-Bałachowiczowi a 5 Dywizję Piechoty Dowborowi-Muśnickiemu. Wszystkie te jednostki stacjonowały we Lwowie i szykowały się do ofensywy przeciwko wojskom Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Piłsudski powołał także Szefa Sztabu Generalnego, którym został Tadeusz Rozwadowski oraz mianował nowego dowódcę 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej – Lucjana Żeligowskiego. 6 stycznia Grupa Listowskiego ruszyła zdobyć zajęte przez Ukraińców miasto Kowel. Gdy 11 stycznia wszyscy dowódcy Lwowscy zajęli swoje stanowiska ruszyła Polska ofensywa na miasto 15 stycznia po kilkudniowych bojach Polacy zmusili oddziały Ukraińskie do wycofania się. Tego samego dnia utworzono także tzw. Grupę Szeptyckiego w skład której wchodziły 2 brygady wojska polskiego, batalion piński oraz 2 Brygady Legionów Polskich. Wyruszyła ona w rejon walk z Ukraińcami. Tymczasem 17 stycznia Biali odnieśli spore zwycięstwo: zdołali pokonać rewolucjonistę Nestora Machno. Sam Machno nie został jednak ujęty i już następnego dnia zreorganizował swe siły.  W nocy z 17 na 18 stycznia Polacy wkroczyli do Stryj. Szykowali się już jednak do ataku na stolicę Ludowej Ukrainy – Stanisławów. 20 stycznia zaś Polacy z Grupy Listowskiego zajęli Kowel. Atak na Stanisławów jednak, wobec przeważającej ilości sił Ukraińskich i zdezorganizowaniu Polskich nie powiódł się. 19 stycznia powstał Polski Czerwony Krzyż, który nieść miał pomoc Polakom walczącym na froncie. Drugim, jeszcze ważniejszym było rozpoczęcie Konferencji Pokojowej w Wersalu. Oczywiście skorzystać na tym chcieli wszyscy- do Paryża przyjechali przedstawieciele niezliczonej liczby narodów: od Kaszubów, przez Ślązaków do Irlandczyków. Delegaci ci nieustannie nachalnie rozdawali ulotki i księgi historyczne mające przekonywać, że należy im się państw. Ponadto wręcz czatowali na każdego, kto mógł mieć na to jakikolwiek wpływ. Kolejnym problemem dla Polaków było to, kto w tej delegacji ma być. O ile większość państw nie miała z tym większego problemu, o tyle w Polsce nie była to sprawa prosta. Mianowicie, w trakcie wojny Polska jako państwo nie istniała, a co za tym idzie kraje zachodnie nie utrzymywały z nią kontaktów dyplomatycznych. Po cichu uznawały jednak kierowany przez Romana Dmowskiego Komitet Narodowy Polski jako przedstawicielstwo przyszłej, niepodległej Polski. W wielkie zakłopotanie musiał więc ich wprawić telegraf z Warszawy otrzymany 16 listopada, informujący o "istnieniu niepodległego państwa polskiego, jednoczącego wszystkie polskie ziemie", podpisany przez Józefa Piłsudskiego. Dyplomaci zachodni sądzili, że przywódcą kraju zostanie Dmowski, człowiek o wysokiej kulturze, będący powszechnie szanowany, a nie Piłsudski, posiadający opinię socjalisty i generała-amatora walczącego przez niemal całą wojnę po stronie państw centralnych. Nawet gdyby jacyś ludzie nie znali takiego niezbyt pochlebnego portretu Piłsudskiego, współpracownicy Dmowskiego szybko go przed nimi malowali. Piłsudski miał jednak jedną, niezwykle liczącą przewagę- był w Polsce i posiadał władzę, natomiast Dmowski był w Paryżu i mógł najwyżej sobie o niej pomarzyć. Było rzeczą oczywistą, że na konferencji nie mogą reprezentować Polski dwie niezależne delegacje. Byłaby to kompromitacja; do takiej sytuacji nie można było dopuścić. Piłsudski wysłał więc do Francji swojego współpracownika, Kazimierza Dłuskiego, aby skonsultował się z Komitetem Narodowym Polski. Dmowski początkowo odrzucał stanowczo wszelkie próby kompromisu, przekonany, że alianci prędzej czy później uznają jego za oficjalnego przedstawiciela Polski. Ostatecznie zgodził się jednak na porozumienie- ustalono, że będzie on przewodniczącym delegacji, ale wejdą do niej również ludzie mający inne poglądy polityczne. 21 stycznia Bolszewicy zaanektowali Białoruś. 24 stycznia do Polaków przyłączył się oddział Kawalerii Kozackiej, na czele której stanął Orlik-Łukoski. 27 stycznia zaś odbyły się wybory do Seymu Ustawodawczego, które wygrali Narodowi Demokraci. 5 lutego 1919 roku rozpoczęła się kolejna, wielka ofensywa Polaków, która wręcz zmiotła wojska Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. 7 lutego 1919 roku zakończono formowanie Dywizji Podlaskiej, na czele której stanął generał Listowski. Do 20 lutego zajęta została cała Zachodnioukraińska Republika Ludowa. 15 lutego 1919 wybuchła nieuchronnie wojna Polsko-Bolszewicka. Starając się zyskać sojuszników przeciw Bolszewikom Marszałek wysłał emisariuszy do białego generała Denikina. Odpowiedź była badzo jednoznaczna- w imieniu Rosji Denkin odmówił uznania istnienia Polski, a co za tym idzie podpisania sojuszu z nieistniejącym według niego państwem. Nie tylko przekreślało to jakiekolwiek szanse na współpracę, ale i upewniło Polaków w przekonaniu, że Biała Rosja również będzie dążyła do zbrojnej konfrontacji z Polską. W takiej sytuacji Piłsudski postanowił zaatakować również Białych- potrzebował jednak pomocy. 26 lutego po walkach z Samoobroną Wileńską padło Wilno. 26 lutego 1919 roku podpisano na szczęście umowę Polsko-Amerykańską w myśl której Amerykanie wysyłali do Polski zaopatrzenie cywilne. Po cichu wysyłano do Polski także broń. Na początku marca Niemieckie wojska zakończyły wycofywanie się z obszarów wschodnich. Tereny, które zajmowały oddały Polsce.  8 marca Polacy zajęli zajęte przez Ukraińców Pińsk i Równe. 26 marca 2 Armia Polska pod dowództwem Józefa Piłsudskiego wkroczyła do Wilna.  4 kwietnia 1919 roku Wojciech Trąmpczyński złożył na ręce Józefa Piłsudskiego akt Inkorporacyjny, w którym oddał całą Wielkopolskę Rzeczypospolitej. 12 kwietnia do Polski powróciła Armia Polska generała Hallera. Piłsudski skierował ją do walk na południowo wschodnim froncie. Nad ranem 13 kwietnia wojska „Białych” ostrzelały w okolicach Tarnopola oddziały Polskie. Polacy natychmiast odpowiedzieli ogniem i po kilku godzinach wypowiedzieli wojnę oddziałom Denikina. Tymczasem sukcesy na froncie północnym zaskoczyły nawet samych Polaków. Po krótkich walkach zdołano zająć Mińsk, Święciany i Wołodeczno. 2 maja 1919 na nowego premiera Rządu Polskiego powołano Ignacego Jana Paderewskiego. 24 maja w Rydze, w łotewskim MSZ spotkali się przedstawiciele Polski i bolszewickiej Rosji. W negocjacjach nie uczestniczyło wiele osób: ze strony polskiej byli Minister Spraw Zagranicznych Leon Wasilewski oraz szef departamentu wschodniego MSZ Michał Kossakowski. Z Moskwy przyjechał sam Włodzimierz Lenin oraz odpowiednik Wasilewskiego Georgiy Chicherin. Ponadto w rozmowach brał udział premier Łotwy, Kārlis Ulmanis. Podpisano tam rozejm Polsko-Sowiecki. Jasne było dla Piłsudskiego, iż będzie on trwał zapewne jedynie do zwyciężenia Białych, których klęska była już pewna.  Czy biała Rosja padnie? Czy bolszewicy złamią rozejm? Czy Polska przetrwa? O tym już w następnym odcinku! |
OdeB dzięki materiałom zamieszczonym przez Brathaca na: http://strategialodz.phor...c.php?p=345#345 Rosjanie 2 Armia Scheidemann - 2 brygada artylerii ciężkiej - 1 Brygada Strzelców: 1 pstrz, 2 pstrz, 3 pstrz, 4 pstrz, 1 strz dyon art. - Grupa Maksymowa: 1 BrPiech Posp.Rusz (Opołczenije), Suv Cadet corps??? XXIII Korpus Armijny Sirelius - 23 dywizjon haubic (23-tij mortirnyj diwizjon) - 49 pkoz don 3 Dywizja Piechoty Gwardii - 1 Brygada: Lejbgwardyjski Litewski pp, Lejbgwardyjski Kexholmski pp - 2 Brygada: Lejbgwardyjski St-Petersburski pp, Lejbwardyjski Wołyński pp - 3 Lejbgwardyjska Brygada Artylerii (dwa dywizjony – w dywizjach rosyjskich nie było pułków artylerii – każda brygada to 2 dywizjony po 3 baterie po 8 dział 76,2 mm). 2 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 5 pp, 6 pp, - 2 Brygada: 7 pp, 8 pp, - 2 Brygada Artylerii I Korpus Armijny Duszkiewicz - 1 dywizjon haubic - 47 pkoz don 22 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 85 pp, 86 pp, - 2 Brygada: 87 pp, 88 pp, - 22 Brygada Artylerii 24 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 93 pp, 94 pp, - 2 Brygada: 95 pp, 96 pp, - 24 Brygada Artylerii IV Korpus Armijny Sultan Gerej Alijew - 4 dywizjon haubic - 44 pkoz don 30 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 117 pp, 118 pp, - 2 Brygada: 119 pp, 120 pp, - 30 Brygada Artylerii 40 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 157 pp, 158 pp, - 2 Brygada: 159 pp, 160 pp, 40 Brygada Artylerii II Korpus Syberyjski Syczewski - 2 syberyjski strzelecki dywizjon haubic - 6 p.koz ural 4 Syberyjska Dywizja Strzelecka - 1 Brygada: 13 syb.pstrz, 14 syb.pstrz, - 2 Brygada: 15 syb.pstrz, 16 syb.pstrz, - 4 Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii 5 Syberyjska Dywizja Strzelecka - 1 Brygada: 17 syb.pstrz, 18 syb.pstrz, - 2 Brygada: 19 syb.pstrz, 20 syb.pstrz, - 5 Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii I Korpus Syberyjski Pleszkow - 1 syberyjski strzelecki dywizjon haubic - 9 p.koz ural 1 Syberyjska Dywizja Strzelecka - 1 Brygada: 1 syb.pstrz, 2 syb.pstrz, - 2 Brygada: 3 syb.pstrz,4 syb.pstrz, - 1 Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii 2 Syberyjska Dywizja Strzelecka - 1 Brygada: 5 syb.pstrz, 6 syb.pstrz, - 2 Brygada: 7 syb.pstrz, 8 syb.pstrz, - 2 Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii Korpus Kawalerii Nowikowa Nowikow 5 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 5 kargopolski pdrag, 5 litewski puł, - 2 Brygada: 5 aleksandrowski phuz, 5 pkoz don - 9 bat. art. konnej, - 10 bat. art. konnej 8 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 8 astrachański pdrag, 8 wozniesienski puł, - 2 Brygada: 8 łubieński phuz, 11 pkoz don - 13 bat. art. konnej, - 14 bat. art. konnej 14 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 14 małorosyjski pdrag, 14 jamburgski puł, - 2 Brygada: 14 narwski phuz, 14 pkoz don - 21 bat. art. konnej, - 23 bat. art. konnej Korpus Kawalerii Gillenschmidta Gillenschmidt 1 Dywizja Kawalerii Gwardii: - 1 brygada: p kawalegardów, lejbgwardyjski konny pułk, - 2 Brygada: lejbgwardyjski kirasjerski Jego Cesarskiej Mości pułk, lejbgwardyjski kirasjerski Jej Cesarskiej Mości Marii Teodorowny pułk art??? - niepewny skład 2 Dywizja Kawalerii Gwardii: - 1 brygada: lejbgwardyjski p. Gren. Konnych, lejbgwardyjski puł, - 2 Brygada: lejbgwardyjski pdrag, lejbgwardyjski phuz art??? - niepewny skład 5 Dywizja Kozaków Dońskich: - 1 Brygada: 27 pkoz don, 28 pkoz don, - 2 Brygada: 29 pkoz don, 35 pkoz don, - 12 don bat konna, - 13 don bat konna, Korpus Kawalerii Charpentiera Charpentier 2 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 2 lejb-drag pskowski p, 2 lejb-uł kurlandzki p, - 2 Brygada: 2 lejb-huz pawłogradzki p, 2 pkoz don - 3 bat. art. konnej, - 4 bat. art. konnej Kaukaska Dywizja Kawalerii: - 1 Brygada: 16 twerski pdrag, 17 niżnienowogrodzki pdrag, - 2 Brygada: 18 siewierski pdrag, 1 sunżeńsko-władykaukaski p koz terskich - kaukaski górski dyon art. konnej Brygada Kozaków Gwardii: Skład niepewny lejbgwardyjski p. Kozaków, atamański p koz., samodzielny p koz (???) art??? Grupa Erdelii 6 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 6 głuchowski pdrag, 6 wołyński puł, - 2 Brygada: 6 klastycki phuz, 6 pkoz don - 11 bat. art. konnej, - 12 bat. art. konnej 4 Dywizja Kozaków Dońskich: - 1 Brygada: 18 pkoz don, 20 pkoz don, - 2 Brygada: 30 pkoz don, 32 pkoz don, - 8 don bat konna, - 9 don bat konna, Dywizja Kozaków Turkiestańskich (???) - 1 Brygada: 2 pkoz ural, 1 semireczeński pkoz, - 2 Brygada: 5 pkoz orenb, 6 pkoz orenb, - 2 orenb bat konna, - turk. górska bat. Konna (???), Ussuryjska Brygada Konna przymorski pdrag, 1 nerczyński pkoz, półreg. koz ussuryjskich, 1 górski dyon art. konnej XIX Korpus Armijny Gorbatowski - 19 dywizjon haubic - 39 pkoz don 17 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 65 pp, 66 pp, - 2 Brygada: 67 pp, 68 pp, - 17 Brygada Artylerii 38 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 149 pp, 150 pp, - 2 Brygada: 151 pp, 152 pp, 38 Brygada Artylerii 5 Armia Plehve - 3 brygada artylerii ciężkiej V Korpus Armijny Litwinow - 5 dywizjon haubic - 41 pkoz don 7 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 25 pp, 26 pp, - 2 Brygada: 27 pp, 28 pp, - 7 Brygada Artylerii 10 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 37 pp, 38 pp, - 2 Brygada: 39 pp, 40 pp, 10 Brygada Artylerii II Korpus Armijny Czurin - 2 dywizjon haubic - 38 pkoz don 26 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 101 pp, 102 pp, - 2 Brygada: 103 pp, 104 pp, - 26 Brygada Artylerii 43 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 169 pp, 170 pp, - 2 Brygada: 171 pp, 172 pp, 43 Brygada Artylerii V Korpus Syberyjski Sidorin - 5 syberyjski strzelecki dywizjon haubic - 8 p.koz syb. 6 Syberyjska Dywizja Strzelecka - 1 Brygada: 21 syb.pstrz, 22 syb.pstrz, - 2 Brygada: 23 syb.pstrz, 24 syb.pstrz, - 6 Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii 50 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 197 pp, 198 pp, - 2 Brygada: 199 pp, 200 pp, 50 Brygada Artylerii 1 Armia gen. Kaw. Paweł Rennenkampf - 1 brygada Art. Ciężkiej 62 Dywizja Piechoty (Rezerwowa): - 1 Brygada: 245 pp, 246 pp, - 2 Brygada: 247 pp, 248 pp, - 62 Brygada Artylerii 63 Dywizja Piechoty (Rezerwowa): - 1 Brygada: 249 pp, 250 pp, - 2 Brygada: 251 pp, 252 pp, 63 Brygada Artylerii I Korpus Armijny Bałujew - 6 dywizjon haubic - 43 pkoz don 4 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 13 pp, 14 pp, - 2 Brygada: 15 pp, 16 pp, - 4 Brygada Artylerii 16 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 61 pp, 62 pp, - 2 Brygada: 63 pp, 64 pp, 16 Brygada Artylerii Korpus Kawalerii Tumanowa Tumanow 13 Dywizja Kawalerii: - 1 brygada: 13 wojennawo ordena pdrag, 6 władymirski puł, - 2 Brygada: 13 narwski phuz, 2 pkoz orenb - 21 bat. art. konnej, - 27 bat. art. konnej ??? Dywizja Kozaków Uralskich: - 1 Brygada: 4 pkoz ural, 5 pkoz ural, - 2 Brygada: 6 pkoz ural, 7 pkoz ural, Brygada Kawalerii Gwardii: Mannerheim? Lejbgwardyjski puł, Lejbgwardyjski grodzieński phuz Zabajkalska Brygada Kozacka: 1 wierchnieudiński pkoz, 1 czitski pkoz, 1 arguński pkoz III Korpus Kaukaski Irmanow - 3 kaukaski dywizjon haubic - 3 pkoz tamańskich 21 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 121 pp, 122 pp, - 2 Brygada: 123 pp, 124 pp, - 21 Brygada Artylerii 52 Dywizja Piechoty: - 1 Brygada: 205 pp, 206 pp, - 2 Brygada: 207 pp, 208 pp, - 52 Brygada Artylerii Niemcy i Austro-Węgry 9 Armia niemiecka – 9 A(rmee) O(ber) K(ommando) gen. kaw. August v. Mackensen III Korpus Kawalerii - H.K.K nr 3 (Hohere Kavallerie Kommandeure) v. Frommel 5 DKaw v. Unger - 9 BrKaw: 4 pdrag, 10 puł - 11 BrKaw: 1 pleib-kirasjerów, 8 pdrag - 12 BrKaw: 4 huz., 6 phuz. - 5 baon jegrów - III konny dyon 5 p.art.pol 8 Kr Saks DKaw: v. Kapp-Herr - 23 BrKaw: 9 rajtarów gw., 17 puł, - 38 BrKaw: 2 psk, 6 psk, - 40 BrKaw: 10 pkar, 21 puł - 1 baon jegrów - III konny dyon 12 p.art.pol I Korpus Kawalerii – H.K.K nr 1 (Hohere Kavallerie Kommandeure) v. Richtohofen 6 DKaw: Egon v. Schmettow - 28 BrKaw: 20 bad. p leib-drag, 21 pdrag - 33 BrKaw: 9 pdrag, 13 pdrag, - 45 BrKaw: 13 phuz, 13 psk - 5 baon jegrów - III konny dyon 8 p.art.pol 9 DKaw: Eberhardt v. Schmettow - 13 BrKaw: 4 pkir, 8 phuz, - 14 BrKaw: 11 phuz., 5 puł, - 19 BrKaw: 13 puł, 19 pdrag, - 3 baon jegrów, - III konny dyon 10 p.art.pol, XI Korpus Armijny – XI A.K. v. Pluskow - I baon 18 p.art.pieszej 22 Dywizja Piechoty Dieffenbach - 43 BrPiech: 82 pp, 83 pp - 44 BrPiech: 32 pp, 167 pp - BrArtPol: 11 p.art.pol., 47 p.art.pol., - dwa szw. 6 pkir 38 Dywizja Piechoty Wagner - 76 BrPiech: 71 pp, 95 pp - 83 BrPiech: 94 pp, 96 pp - 38 BrArtPol: 19 p.art.pol., 55 p.art.pol., - dwa szw. 6 pkir XVII Korpus Armijny – XVII A.K. v. Pannewitz - I baon 11 p.art.pieszej 36 Dywizja Piechoty von Heineccius - 69 BrPiech: 129 pp, 175 pp, - 71 BrPiech: 5 pgren. 128 pp - 36 BrArtPol: 36 p.art.pol., 72 p.art.pol., - 5 phuz 35 Dywizja Piechoty Hennig - 70 BrPiech: 21 pp, 61 pp, - 87 BrPiech: 141 pp, 176 pp - 35 BrArtPol: 71 p.art.pol., 81 p.art.pol., - 4 psk XX Korpus Armijny – XX A.K. v. Scholtz - II baon 5 p.art.pieszej 37 Dywizja Piechoty von Staabs - 73 BrPiech: 147 pp, 151 pp - 75 BrPiech: 146 pp, 150 pp - 37 BrArtPol: 73 p.art.pol., 82 p.art.pol., - 11 pdrag 41 Dywizja Piechoty Sontag - 72 BrPiech: 18 pp, 59 pp - 74 BrPiech: 148 pp, 152 pp - 41 BrArtPol: 35 p.art.pol., 79 p.art.pol., - 10 pdrag XXV Korpus Rezerwowy – XXV R.K. v. Scheffer-Boyadel 49 Rezerwowa Dywizja Piechoty von Thiessenhausen - 97 RezBrPiech: 225 pprez, 226 pprez - 98 RezBrPiech: 227 pprez, 228 pprez - 49 rez.p.art.pol ( ), - 49 rez.dyon.kaw ( ) domniemywam na podstawie składu 48 DRez) 50 Rezerwowa Dywizja Piechoty Petzel - 99 RezBrPiech: 229 pprez, 230 pprez, - 100 RezBrPiech: 231 pprez, 232 pprez - 50 rez.p.art.pol ( ), - 50 rez.dyon.kaw ( ) Korpus Kawalerii Hauer – A-W v. Hauer 3 DKaw A. v. Brudermann - 10 BrKaw: 3 pdrag, 7 puł, - 17 BrKaw: 4 puł, 1 phuz, - 2 dak 7 DKaw v. Korda - 11 BrKaw: 10 pdrag, 2 puł, - 20 BrKaw: 12 pdrag, 3 puł, - 1 baon kolarzy - 1 dak 9 DKaw v. Hauer - 1 BRKaw: 4 pdrag, 13 pdrag, - 9 BrKaw: 1 pdrag, 11 pdrag, - 9 dak Rezerwowy Korpus Gwardii v. Gallwitz - II baon 1 partpieszej gw 3 Dywizja Piechoty Gwardii Litzmann - 5 BrPiech Gw: 5 p.gw.pieszej, 5 p.gren.gw. - 6 BrPiechGw: p.fiz.gw, szkolny pp - 3 BrArt.Pol. Gw: 3 p.art.pol.gw, 6 p.art.pol.gw - rez. baon jegrów gw. - rez. puł gw. 1 Dywizja Rezerwowa Gwardii Albrecht - 1 RezBrGw: 1 p.rez.gw, 2 p.rez.gw, - 15 RezBrGw: 64 pprez, 93 pprez - RezBrArtPolGw: 1 p.art.pol.gw, 3 p.art.pol.gw - rez baon strz gw, - 3 rez pdrag gw Korpus "Poznań" v. Herrenhausen - BrPiech Herrenhausen - BrPiech Dauffin - BrPiech Hoffman - BrPiech Reisswitz - BrPiech Rudiger - BrPiech Schutze - zap.pkaw skład Korpus "Wrocław" v. Menges - BrPiech Menges - 4 zap. pp Landwehry - 5 zap. pp Landwehry - BrPiech Budenbrock - BrPiech Schmiedecke - BrPiech Zenker - zap.pkaw I Korpus Rezerwowy - I. R.K v. Morgen - 1 rez baon jegrów, - 2 rez baon jegrów, 36 Dywizja Rezerwowa Kruge - 69 BrRez: 21 pprez, 62 pprez, - 70 BrRez: 54 pp (liniowy), 5 rezpgren, - 1 rez.p.art.pol., - 1 rez.p.uł Korpus Toruń v. Dickhuth-Harrach - BrPiech Landwehry Pfeil - zap.pkaw Dywizja Gripenerl - BrPiech Lein - BrPiech Kunge Dywizja Westerhagen - BrPiech Cos, - BrPiech Ere skład II Korpus Armijny - II A.K v. Linsingen - I batalion 15 p.art.pieszej 3 Dywizja Piechoty von Trossel - 5 BrPiech: 2 pgren, 9 pgren, - 6 BrPiech: 34 pfiz, 42 pp, - 3 BrArtPol: 2 p.art.pol., 38 p.art.pol., - 3 pgren.konnych 4 Dywizja Piechoty Freyer - 7 BrPiech: 14 pp, 149 pp - 8 BrPiech: 49 pp, 140 pp - 3 BrArtPol: 17 p.art.pol., 53 p.art.pol., - 12 pdrag XXIV Korpus Rezerwy - XXIV R.K v. Gerock 48 Dywizja Rezerwowa von Hahn - 95 BrRez: 221 pprez, 222 pprez, - 96 BrRez: 223 pprez, 224 pprez, - 48 rez.p.art.pol, - 48 rez.dyon.kaw IV Korpus Armijny A-W v. Tersztyánszky - 4 dyon c. haubic 31 Dywizja Piechoty A-W v. Lütgendorf - 61 BrPiech: 32 pp, 69 pp, - 62 BrPiech: 44 pp, 3 bośn-herc pp - 31 BrArtPol: 10 pol.p.arm., I dyon 4 pol.phaub - dwa szw. 8 phuz 27 Dywizja Piechoty A-W Kosak - 53 BrPiech: 25 pp, 34 pp, 29 baon jegrów, - 54 BrPiech: 67 pp, 68 pp - 27 BrArtPol: 16 pol.p.arm., II dyon 6 polp.haub |
 "Osiemnasta decydująca bitwa w dziejach świata", "Cud nad Wisłą" - takimi słowami zwykło się określać Bitwę Warszawską 1920 roku. Bitwa ta była przełomowym momentem w wojnie polsko - bolszewickiej, która toczyła się w latach 1919 - 1921. Wojnę tę bolszewicy rozpoczęli właściwie zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Będąca początkiem wojny polsko - bolszewickiej Operacja "Wisła" rozpoczęta została bowiem z rozkazu Lenina już 18 XI 1918 r. Cel Lenina - eksport rewolucji Pokonanie Polski było dla Lenina celem zaledwie taktycznym- celem głównym było udzielenie pomocy komunistom, którzy w tym samym okresie próbowali wszcząć rewolucję w Niemczech i w krajach powstałych z rozpadu Austro - Węgier. Walki polsko - bolszewickie trwały w 1919 r. Przerwały je na trzy miesiące rozmowy pokojowe z bolszewikami, które toczyły się w Moskwie i w Mikaszewiczach na Polesiu od października do grudnia 1919 r. Rozmowy te były dla strony radzieckiej swoistą "zasłoną dymną" - Rosjanie cały czas bowiem przygotowywali plany inwazji przeciwko Polsce, a nadto, uwolnienie części sił Armii Czerwonej, zaangażowanej uprzednio w walkę z Polską pozwoliło bolszewikom zadać ciężkie straty wojskom "białego generała" Antona I. Denikina, a także zmusić ukraińskiego przywódcę - walczącego zarówno z Rosjanami jak i z Polakami Atamana Semena Petlurę - do wycofania się na terytorium Polski. Wyprawa na Kijów Z Petlurą rząd polski zawarł jednak porozumienie: w zamian za uznanie przez Ukrainę praw Polski do "Małopolski Wschodniej" (a w szczególności do Lwowa) Polska uznała rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej. Podpisano też wspólną konwencję wojskową i wspólnie wyprawiono się na Kijów.  7 maja siły polsko - ukraińskie wkroczyły do Kijowa. Jednak niedługo później bolszewicy przeszli do zdecydowanej kontrofensywy. W sierpniu 1920 r. dowodzona przez 27 letniego generała Michaiła N. Tuchaczewskiego Armia Czerwona dotarła nad Wisłę. Warszawa znalazła się w bezpośrednim zagrożeniu. Bitwa Warszawska Wydawało się, że stolica jest nie do obrony. Przewaga bolszewików była ogromna. Lecz w okresie, gdy Rosjanie zbierali siły do zadania ostatecznego ciosu, Polacy przegrupowali wojska. Tuchaczewski, mimo swej potencjalnej przewagi, nie wykorzystał jej aż do 13 sierpnia.  Wówczas to rozpoczęła się Bitwa Warszawska. Toczyła się ona w dniach 13 - 15 sierpnia 1920 r., a rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który w oparciu o ogólną koncepcję Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. B. Regulski. Polem Bitwy Warszawskiej były tereny na wschód od Warszawy. Walki były zacięte. Podwarszawskie miasteczko Radzymin kilkanaście razy przechodziło z rąk do rąk. Jednak Polacy wytrzymali. Faza obronna Bitwy Warszawskiej trwała do 16 sierpnia, a następnie nastąpił przełom. Dokonał go sam Józef Piłsudski. Dowodzona przez niego tzw. grupa manewrowa, w skład której wchodziło 5 dywizji piechoty i 1 brygada kawalerii, przełamała obronę radziecką w rejonie Kocka i Cycowa, a następnie zaatakowała tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. 19 sierpnia Tuchaczewski musiał wycofać się nad Niemen. Ostateczną klęskę bolszewicy ponieśli pod Osowcem, Białymstokiem (22 sierpnia 1920) i Kolnem. W walkach z Polakami bolszewicy stracili kilkanaście tysięcy zabitych i rannych żołnierzy. 66 tys. trafiło do polskiej niewoli, 30 tys. zostało internowanych przez Niemcy w Prusach Wschodnich.  Współcześni o Bitwie Warszawskiej Współczesny świat docenił znaczenie zwycięstwa, jakie Polacy odnieśli nad bolszewikami w 1920 r. Ówczesny ambasador brytyjski w Berlinie podsumował znaczenie Bitwy Warszawskiej w sposób następujący: "Gdyby Karol Młot nie powstrzymał inwazji Saracenów zwyciężając w bitwie pod Tours, w szkołach Oxfordu uczono by dziś interpretacji Koranu, a uczniowie dowodziliby obrzezanemu ludowi świętości i prawdy objawienia Mahometa. Gdyby Piłsudskiemu i Weygandowi nie udało się powstrzymać triumfalnego pochodu Armii Czerwonej w wyniku bitwy pod Warszawą, nastąpiłby nie tylko niebezpieczny zwrot w dziejach chrześcijaństwa, ale zostałoby zagrożone samo istnienie zachodniej cywilizacji. Bitwa pod Tours uratowała naszych przodków przed jarzmem Koranu; jest rzeczą prawdopodobną, że bitwa pod Warszawą uratowała Europę Środkową, a także część Europy Zachodniej przed o wiele groźniejszym niebezpieczeństwem: fanatyczną tyranią sowiecką". |
„Ułani! Nadeszła wreszcie chwila, w której nasz Pierwszy Pułk został pułkiem polskim. Wszyscy żołnierze niechaj się zgłaszają w naszej kadrze w Rakowicach. Ochotników zgłaszających się przyjmuje biuro werbunkowe w Rakowicach, koszary kawalerii. Oficerowie Pierwszego Pułku „Rakowice”. Takiej treści afisze rozlepiono na ulicach Krakowa w listopadzie 1918 roku. Spieszony Pułk (konie oddał w 1917 roku), latem 1918 roku znajdował się na Ukrainie w Jekaterynosławiu. Wtedy to z inicjatywy rtm. Stefana Dembińskiego powstało w nim sprzysiężenie powiązane z POW. Za główny cel obrano sobie niedopuszczenie do przetransportowania Pułku na Bałkany co zostało zapowiedziane. Dzięki pomocy polskich kolejarzy i w porozumieniu z POW udało się przetransportować prawie cały Pułk do Kadry (szwadronu zapasowego) stacjonującej wówczas w Kluczach pod Olkuszem. Tylko jeden z eszelonów, złożony z dowództwa i mieszanych narodowościowo ułanów został przejęty i rozbrojony przez Ukraińców w Podwołoczyskach. Pod komendą rtm. Stefana Zabielskiego Polacy w kadrze zabezpieczyli przed kradzieżą zasobne magazyny oraz rozbroili i zwolnili obcych narodowościowo ułanów. Zakonspirowane komórki POW istniały w kadrze już od 1915 roku. 1 listopada 1918 roku powiadomiono Komendę POW w Olkuszu o przejściu oddziału do Wojska Polskiego. Zgodnie z rozkazem Komendy Wojsk Polskich w Krakowie z 31 października 1918 roku Pułk zachowywał swą nazwę 1 Pułk Ułanów z dodanym członem „Ziemi Krakowskiej”. Przez pewien czas oficerowie dawnym zwyczajem c.k. armii używali tytułu „królewsko-polski”. Na początku grudnia Pułk przeniesiono do koszar w Rakowicach. Jednocześnie w powiatach Małopolski Zachodniej rozpoczęto akcję ochotniczego werbunku byłych żołnierzy i wszystkich chętnych do służby w Pułku. Należy pamiętać, że dużą rolę przy organizacji Pułku odegrali oficerowie i żołnierze byłego 2 Pułku Ułanów księcia Szwarcenberga z armii austro-węgierskiej z mjr. Henrykiem Brzezowskim na czele. Pułk ten stacjonował przed I WŚ w Tarnowie. W połowie listopada dowódca Pułku został mianowany płk. Roman Kawecki, który przechodząc na wyższe stanowisko zdał oddział ppłk. Adamowi Kicińskiemu dnia 14 stycznia 1919 roku. Rozkazem z 30 grudnia 1918 roku został zmieniony nr Pułku na 8. Ostatecznie od kwietnia 1919 roku pełna nazwa oddziału brzmiała 8 Pułk Ułanów księcia Józefa Poniatowskiego. Nawiązano w ten sposób do korzeni Pułku czyli do Dywizjonu Ułańskiego wystawionego przez ówczesnego majora wojsk austriackich księcia Józefa Poniatowskiego, we Lwowie w 1784 roku. 18 stycznia 1919 roku na Front Śląski odszedł pieszy 2 szwadron w sile 70 ludzi pod dowództwem por. Kazimierza Starzeńskiego, do którego 24 stycznia dołączyła obsługa 1 km składająca się z 6 żołnierzy. 2 lutego oddział wzmocniony został przez kolejnych 100 podoficerów i ułanów. Odtąd 2 szwadron liczył pełne 4 plutony i jako formacja piesza walczył w Grupie płk. Latinika na Froncie Śląskim do marca 1919 roku. 10 marca, poprzez Rakowice przerzucono go do Twierdzy Przemyśl, której dowództwo włączyło go w skład Grupy rtm. Dunin-Borkowskiego. W jej składzie walczył, wciąż spieszony, od 14 marca 1919 roku. 21 stycznia 1919 roku do Grupy gen. Rydza-Śmigłego na Wołyń ruszył II Dywizjon rtm. Stefan Dembińskiego złożony z konnego 3 szwadronu por. Rudolfa Ruppa i półszwadronu km por. Jerzego Sosnowskiego. Liczył on 6 oficerów, 119 podoficerów i ułanów i 140 koni. Dywizjon walczył z Ukraińcami na Wołyniu m.in. o Kowel, Hołub i Maniewicze 7 i 8 maja dołączył do niego 4 szwadron por. Kornela Krzeczunowicza, reszta szwadronu km oraz szwadron techniczny. Dywizjon nie wziął jednak udziału w walkach jako całość lecz został podzielony pomiędzy poszczególne grupy wojsk polskich. Stan taki trwał do ostatnich dni maja 1919 roku kiedy to już w całości toczy walki z oddziałami sowieckimi nad Styrem. Następnie szwadrony Pułku brały udział w działaniach na Równe , a następnie w okolicach Korca i nad Słuczą. Pomimo typowych działań w charakterze jazdy dywizyjnej zdarzały się akcje zbliżone do akcji kawalerii samodzielnej. Przykładem tego może być „zagon” szwadronów 5 i 8 pułków na Ołykę. W odwodzie oddziałów gen. Iwaszkiewicza znalazł się wtenczas pieszy 2 szwadron, który w trakcie trwania ofensywy – 24 maja - został podporządkowany Grupie płk. Władysława Sikorskiego obejmującej kombinowaną dywizję piechoty walczącej z kontratakującymi oddziałami ukraińskimi. 18 czerwca 1919 roku powołano do życia 4 Brygadę Jady. Na jej dowódcę wyznaczono płk. Romana Żabę, a podlegały mu 6,8 i 9 pułki ułanów oraz 4 Dywizjon Artylerii Konnej. Sytuacja na froncie spowodowała jednak, że jej sformowanie stało się możliwe dopiero sierpniu. Wtedy to także do II Dywizjonu dołączają 2 szwadron oraz dowódca Pułku z 1 szwadronem. Szwadrony liniowe w polskiej jeździe składały się wówczas z reguły z 4 plutonów po 2 lub 4 sekcje złożone z 6 do 8 jeźdźców. Niekiedy przydzielano im patrol telefoniczny na wózku, a następnie na taczance. Nieodłącznym elementem szwadronu liniowego był jego tabor bojowy składający się z kuchni, wozu amunicyjnego, wozu prowiantowego i 2 wozów furażowych. Szwadron km złożony był z 2 lub 3 plutonów po 4 km-y początkowo tylko na jukach. Szwadrony techniczne miały zwykle tak niewiele materiału, że z reguły nie różniły się od szwadronów liniowych (do 8 Pułku taki szwadron dołączył w styczniu 1920 roku i tych właśnie powodów został przemianowany na 5 szwadron liniowy). Jesienią 1919 roku Pułk walczył wraz z oddziałami 13 Dywizji Piechoty na linii rzeki Słuczy. Straty bojowe w toku ciągłych, krwawych walk podjazdowych nie były jedyną przyczyną spadku liczebności Pułku opiewającj wówczas na trzystukilkudziesięciu ludzi i 4 km. Ciężka służba w połączeniu ze złymi warunkami bytowymi powodowały liczne przypadki zachorowań na tyfus plamisty. W listopadzie do oddziału przybyło dwóch oficerów: dotychczasowy dowódca szwadronu zapasowego mjr Henryk Brzezowski oraz rtm. W.S.Mitchell pochodzący z armii amerykańskiej walczącej podczas I WŚ we Francji. 3 lutego 1920 roku płk. Kiciński zdecydował się rozdzielić ułanów 2 szwadronu pomiędzy pozostałe szwadrony, a podoficerów wysłać do Rakowic , gdzie wraz z przebywającym tam na urlopie dowódcą tego szwadronu mieli sformować nowy 2 szwadron . 4 lutego dowódcą Pułku został mianowany mjr. Henryk Brzezowski. Skrwawiony Pułk pomiędzy 5 a 7 lutego udał się na odpoczynek do Zasławia 1 marca stan liczebny Pułku wynosił 12 oficerów, 296 podoficerów i ułanów oraz 80 ludzi obsługujących 6 ckm jucznych. Ponadto posiadał 446 koni wierzchowych, 18 jucznych i 144 taborowe, a także 37 wozów. 19 marca Pułk wyruszył ponownie nad Słucz i dzień później stanął w Smordyłowie oraz Rohaczowie. Nad Słuczą Pułk walczył do końca drugiej dekady kwietnia 1920 roku w ramach 4 Brygady Jazdy, jednocześnie współdziałając z oddziałami 7 Dywizji Piechoty, dokonując m.in., w dniach 7 i 8 kwietnia, wypadu na Hutę Zaborecką, gdzie rozbito znaczne siły wroga oraz wzięto sporo zdobyczy. 12 kwietnia z Rakowic wyruszył do Pułku „nowy” 2 szwadron. Nie zdążył jednak dołączyć do macierzystej jednostki przed rozpoczęciem ofensywy kijowskiej, gdyż został zatrzymany do dyspozycji dowództwa 2 Armii. Ze swoimi 4 oficerami i 100 podoficerów i ułanów stanowiłby dla Pułku znaczne wzmocnienie. Złączył się z Pułkiem dopiero 4 czerwca. Przed ofensywą w Pułku trwały intensywne do niej przygotowania. W dniu rozpoczęcia natarcia - 24 kwietnia – Pułk liczył 328 szabel i 6 km. 1,3 i 4 szwadrony liniowe, szwadron techniczny, który pełnił rolę 5 szwadronu liniowego oraz szwadron km, od 24 kwietnia 1920 roku brały udział m.in. w zagonie na Koziatyn, zajęciu Białej Cerkwi i Korsunia. Po rozpoczęciu ofensywy sowieckiej, pod Rohoźną następuje pierwsze zetknięcie Pułku z oddziałami 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego. Pod Wernyhorodkiem, w ramach 1 Dywizji Jazdy, Pułk toczył krwawe walki, a jego stan topnieje do 267 szabel. Pod Czerwoną poniósł kolejne ciężkie straty. Pod koniec czerwca stan Pułku wynosił już tylko 144 żołnierzy, a po bitwie pod Kilikijowem 100 ludzi i z takimi siłami walczył pod Równem. Wykrwawiony odchodzi do Zamościa celem uzupełnienia. Po reorganizacji i powiększeniu stanu do blisko 600 szabel Pułk zdobył Beresteczko. Spieszony Pułk znów poniósł ciężkie straty w ludziach pod Stanisławczykiem, a w wyniku pomyłkowego zbombardowania koniowodnych przez polskich lotników – również w koniach. Następnie wykrwawiał się w walkach z przeważającymi siłami Budionnego pod Zawidzem, Mikołajowem, Beresteczkiem i Brodami. Jego straty w tym czasie sięgały 1/3 stanu. 12 sierpnia ppłk. Brzezowski objął dowództwo 7 Brygady Jazdy, a na jego miejsce przyszedł mjr Karol Rómmel. W tym czasie Budionny ruszył na Lwów, a 8 Pułk Ułanów i cała 1 Dywizja Jazdy otrzymała zadanie obrony miasta. W zwycięskiej dla Polaków bitwie pod Artasowem mjr. Rómmel został ranny, więc obowiązki dowódcy Pułku przejął rtm. Krzeczunowicz. Nastąpił pościg za cofającym się Budionnym, który spod Sokala próbował jednak uderzyć na Zamość. 31 sierpnia doszło pod Komarowem do największej, kawaleryjskiej bitwy XX wieku, w której Ułani księcia Józefa odegrali ważną rolę, przyczyniając się do zwycięstwa Polaków. (patrz post PUŁKOWNIKA – KOMARÓW). Po przegrupowaniu Pułk brał udział w ofensywie na Wołyń. 1 października stanął na odpoczynek w Korcu, a następnie brał udział w zagonie na Korosteń, po czym 13 października wrócił do Korca, gdzie przyszedł rozkaz o zaprzestaniu ognia. 15 października wrócił do Pułku mjr. Karol Rómmel, któremu dowództwo zdał rtm. Krzeczunowicz. Objął on jednak dowództwo ponownie 28 grudnia 1920 roku i dowodził do 30 marca 1921 roku, kiedy przekazał Pułk mjr. Stanisławowi Riess-Riesenhorstowi. Po kilkumiesięcznym postoju w okolicach Łucka, a później Kamionki Strumiłowej, 8 maja Pułk przybył do swego stałego garnizonu w Krakowie. W dwuletnich walkach poległo 9 oficerów i 99 szeregowych. 63 żołnierzy Pułku odznaczono Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, w tym 16 pośmiertnie. Przyznano 296 Krzyży Walecznych. Pułk zdobył ponad 100 jeńców, 8 dział, 28 ckm, około 400 karabinów, wiele innego sprzętu oraz 2 sowieckie sztandary. W roku 1920 kadra 8 Pułku zorganizowała dodatkowo 108 Rezerwowy Pułk Ułanów (późniejszy 20 Pułk Ułanów) oraz 208 Ochotniczy Pułk Ułanów – „Krakusów”, który następnie został włączony do macierzystego Pułku. (na podstawie wspaniałych opracowań PP. Aleksandra Smolińskiego i Lesława Kukawskiego) |
Nie znam żadnego kompleksowego opracowania na temat Polaków służących w lotnictwie podczas I wojny światowej. W różnych źródłach (książki, artykuły) występują fragmentaryczne dane, często ze sobą sprzeczne. Zestawienia zwycięstw powietrznych (m.in. Polaków) znajdują się również w internecie (np. theaerodrome, strona J.Safarika). W latach 1914-1918 za zwycięstwo powietrzne uznawane było zestrzelenie wrogiego samolotu, zmuszenie go do lądowania, a nawet czasami zmuszenie go do ucieczki. Zwycięstwa te były oficjalnie potwierdzane w przypadku, gdy doszło do nich nad własnym terytorium. Zestrzelenie nad terytorium nieprzyjaciela mogło być uznane tylko w przypadku, gdy byli świadkowie mogący to potwierdzić. Zwycięstwa odnoszone przez Polaków służących w armiach zaborczych nie były oczywiście polskimi zwycięstwami, tylko zwycięstwami odniesionymi za obcą sprawę. Jednakże po zakończeniu wojny światowej lotnicy ci wstąpili w większości do Wojska Polskiego. Położyli duże zasługi przy tworzeniu lotnictwa polskiego i wzięli chwalebny udział w walce o niepodległość i granice w latach 1918-1920. Świadczą o tym ich awanse i odznaczenia. Niektórzy z nich służyli w wojsku jeszcze w czasie II wojny światowej. Armia rosyjska (Императорский Военно-Воздушный Флот) Kpt. pil. Donat Makijonek – 8 lub 7 zwycięstw powietrznych (wg. Wiktora Kulikowa 4 potwierdzone) Por. pil. Wiktor Komorowski – 5 (lub 6) Kpt. pil. Antoni Mroczkowski – 5 (lub 1 + 4 prawdopodobne, a wg. niektórych autorów nawet 9 zwycięstw!) Sztabsrotmistrz pil. Tadeusz Grochowalski – 5 (lub 1 + 4 prawdopodobne) Por. pil. Jerzy Kossowski – 5 (wg. T.Kopańskiego) Kapitan Donat Makijonek. Ur. 14.05.1891. W 1911 r. powołany do 97 p.p. W marcu 1912 r. przeszedł do lotnictwa. Najpierw służył jako mechanik, a następnie ukończył szkołę pilotów w Sewastopolu. Od 1914 r. służył w 3 KAO wykonując loty rozpoznawcze i bombardowania. W 1916 r. przeszedł do lotnictwa myśliwskiego do 7 IAO w stopniu podporucznika. Wg. Wiktora Kulikowa odniósł 4 pewne zwycięstwa (oficjalnie potwierdzone), 3 samoloty zmusił do lądowania (nieuznane – na terytorium npla) i 2 zmuszone do ucieczki. Został ciężko ranny w walce powietrznej w dn. 05.08.1917 r. W okresie służby w armii ros. Otrzymał żołnierski Krzyż Św. Jerzego IV, III i II st. i siedem odznaczeń oficerskich, w tym najwyższy oficerski Krzyż Orderu Św. Jerzego IV st. W 1918 r. służył w oddziale lotniczym II Korpusu Polskiego. Aresztowany przez bolszewików, odmówił służby w czerwonym lotnictwie. W więzieniu zachorował na gruźlicę. Uciekł ze szpitala więziennego i pod koniec 1918 r. wstąpił do WP. W 1919 r. wykonywał loty bojowe. W 1920 r. został d-cą 3 esk. wywiadowczej, ale ze względu na stan zdrowia nie został dopuszczony do lotów. Odznaczony VM i trzykrotnie KW. Przeszedł w stan spoczynku w stopniu majora. Aresztowany przez gestapo w 1939 lub w 1940, został zesłany do KL. Auschwitz, gdzie poniósł śmierć prawdopodobnie 18.06.1941 r. http://airaces.narod.ru/ww1/makiynk1.htm http://avia-hobby.ru/publ/aces/rus1.html http://www.theaerodrome.com/aces/russia/makeenok.html Porucznik Wiktor Komorowski. Ur. 08.06.1887 r. Uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej. Odznaczony za odwagę Krzyżem Św. Jerzego i mianowany chorążym. Zmobilizowany w 1914 r. do 4 syberyjskiej eskadry lotniczej na stanowisko urzędnika wojskowego. Brał udział ochotniczo w lotach bojowych jako obserwator i fotograf. W uznaniu zasług skierowany do szkoły pilotów w Sewastopolu, którą ukończył jako prymus. Jako jedyny urzędnik wojskowy został pilotem wojskowym. Po kilku zwycięstwach mianowany porucznikiem. Odznaczony Krzyżami: Św. Jerzego IV st. (oficerskim i żołnierskim), Św. Anny III st., Św. Włodzimierza IV st. i Św. Stanisława II i III st. W styczniu 1918 r. aresztowany przez bolszewików i zmuszony do służby w lotnictwie Armii Czerwonej. Eskadra, którą dowodził, przeszła na stronę wojsk gen. Denikina. Komorowski uciekł do rodzinnego Mińska, gdzie organizował partyzantkę antybolszewicką. W sierpniu 1919 r. wstąpił do WP. Jako porucznik został skierowany do 4 esk. lotniczej. W 1920 r. służył w 16 esk. Odznaczony VM i trzykrotnie KW. Z powodu stanu zdrowia przeszedł na emeryturę w 1928 r. w stopniu kapitana. Zmobilizowany w 1939 r. Internowany w Rumunii. W 1951 aresztowany przez UB. Skatowany przez ubowców podczas przesłuchań, zm. 23.08.1952 w szpitalu więziennym we Wrocławiu. Źr.: H.Mordawski, Nieznane biografie, kpt. pil. Wiktor Komorowski – artykuł z Przeglądu Sił Powietrznych nr 9/2004 Kapitan Antoni Mroczkowski. Ur. 29.05.1896 r. W sierpniu 1914 r. w armii rosyjskiej. W 1915 r. ukończył szkołę pilotów w Sewastopolu. W latach 1915-1917 latał jako pilot w 24 KAO. Pierwsze zwycięstwo odniósł koło Tuczy na Wołyniu, zestrzeliwując niem. Albatrosa z rewolweru typu Nagant. Dwa razy ranny, raz zestrzelony przez własną artylerię. W 1917 r. awansował na kapitana. W Odessie wstąpił do polskiego oddziału lotniczego, w 1919 w eskadrze dywizji gen. Źeligowskiego. Zweryfikowany w WP w stopniu podporucznika. Instruktor w szkole lotniczej w Warszawie, później oblatywacz w Centralnych Warsztatach Lotniczych. W 1920 r. w 19 esk. myśliwskiej w stopniu porucznika. W 1921 bezterminowo urlopowany z wojska, pracował jako pilot komunikacyjny i oblatywacz w fabryce Plage-Laśkiewicz w Lublinie, skąd został zwolniony za udział w strajku załogi. W 1939 r. przedostał się do Francji, następnie w Wielkiej Brytanii. Latał na brytyjskich samolotach wielosilnikowych. Ze względu na wiek został przeniesiony do służby naziemnej. W 1946 r. wrócił do Polski. Zmarł w Warszawie 26.12.1970 r. Posiadał stopień kapitana. Odznaczony VM i Krzyżem Niepodległości. Sztabsrotmistrz Tadeusz Grochowalski. Służył w kawalerii rosyjskiej, a do lotnictwa wstąpił w 1915 r. Pod koniec 1917 r. dowodził 7 IAO. Sformował oddział lotniczy w II Korpusie Polskim. Wzięty do niewoli niemieckiej pod Kaniowem. W listopadzie 1918 r. zgłosił się do lotnictwa polskiego. Zastępca dowódcy Wojsk Lotniczych byłego zaboru pruskiego, organizował 4 wielkopolskie eskadry lotnicze. Mianowany dowódcą lotnictwa frontu wielkopolskiego. Ppłk. pil. Tadeusz Grochowalski zm. 31.12.1919 r. Porucznik Jerzy Kossowski. Ur. 12.08.1892 w Grodnie. W 1910 r. ukończył Korpus Kadetów w Moskwie, a w 1913 r. Michajłowską Szkołę Artylerii w Petersburgu. Służył w artylerii rosyjskiej. W 1916 r. obserwator w 17 KAO. W 1917 r. ukończył szkołę pilotów w Sewastopolu. Od maja do listopada 1917 r. pilot myśliwski w 13 IAO. Przez USA dostał się do Armii Polskiej we Francji. W 1919 r służył w 39 eskadrze Breguet’ów na froncie polsko-ukraińskim, następnie d-ca V Dywizjonu Lotniczego, szef lotnictwa 3 Armii. Cały czas brał udział w lotach bojowych. Odznaczony VM i czterokrotnie KW. W okresie międzywojennym m.in. dowódca 11 p. myśliwskiego w Lidzie. Przeniesiony w stan spoczynku w stopniu pułkownika. W sierpniu 1939 r. prosił o powołanie do służby czynnej, ale spotkał się z odmową. Załamany tym faktem zakończył życie śmiercią samobójczą dn. 06.08.1939 r. Źr.: T. Kopański, 16 (39) Eskadra Wywiadowcza 1919-1920 i 3 Eskadra Wywiadowcza 1918-1920. Armia francuska Podporucznik Antoni Mancewicz – 1 zwycięstwo Adjudant (pchor.) Stefan Pawlikowski – 1 (lub 3) Podporucznik Antoni Mancewicz. Oficer armii rosyjskiej, skierowany na szkolenie do Francji. Służył w Spa 76. Dn. 17.08.1918 r. zestrzelił Fokkera D.VII razem z drugim pilotem eskadry porucznikiem Bellinger. Podchorąży (adjudant) Stefan Pawlikowski. Ur. 11.10.1896 r. Powołany do armii rosyjskiej w 1914 r. Dn. 01.02.1917 r. ukończył szkołę pilotów w Moskwie i został skierowany na dalsze szkolenie do Francji. Uległ wypadkowi i kilka miesięcy przebywał w szpitalu. Służył w eskadrze myśliwskiej Spa 96. Zestrzelił 1 samolot (wg. innych źródeł 3). Przeszedł do lotnictwa Armii Polskiej we Francji, gdzie awansował na podporucznika. Po powrocie do Polski latał jako oblatywacz. W kwietniu 1920 r. przeniesiony do 19 esk. myśliwskiej. Odniósł 3 zwycięstwa (2 balony i 1 samolot uszkodzony). Po wojnie m.in. d-ca 7 esk., III dywizjonu. W 1927 r. skazany za zabójstwo w obronie honoru oficera. Odbył karę twierdzy i został zwolniony w 1928 r. W 1939 r. d-ca 1p.lotn. W stopniu pułkownika dowodził Brygadą Pościgową. We Francji d-ca Polskiej Bazy Lotniczej. Służył w PSP w Wielkiej Brytanii. Poległ 15.05.1943 r. podczas lotu bojowego nad Francją, który odbywał ochotniczo w 315 Dywizjonie Myśliwskim. Pośmiertnie awansowany do stopnia generała brygady. Odznaczony VM, czterokrotnie KW, francuską Legią Honorowa i Croix de Guerre oraz Orderem Imperium Brytyjskiego. http://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Pawlikowski Warto dodać, że w armii francuskiej służył obserwator, porucznik Charles Alexandre Bronislas Borzecki (Borzęcki?), który zestrzelił 5 samolotów. Nazwisko i imię Bronislas świadczą o polskim pochodzeniu jego przodków. Armia niemiecka (Luftstreitkräfte) Leutenant Mieczysław Garsztka - 6 zwyciestw powietrznych (5 + 1 zmuszony do lądowania) Unteroffizier Stanisław Rozmiarek – 4 (1 + 3 niepotwierdzone) Podporucznik (Ltn) Mieczysław Sylwester Garsztka. Ur. 31.12.1896 r. w Bydgoszczy. Powołany do armii niemieckiej w 1915 r. służył na froncie zachodnim w 110 i 84 p.p. W 1917 r. ukończył szkołę oficerską, d-ca kompanii 87 p.p. Przeniesiony do lotnictwa, ukończył szkołę pilotów. 07.06.1918 r. przydzielony do Jasta 32, gdzie był najlepszym pilotem. Odznaczony Krzyżem Żelaznym I i II kl. W listopadzie 1918 r. zgłosił się w Warszawie do lotnictwa polskiego. Skierowany do szkoły lotniczej na stanowisko instruktora. W maju 1919 r. przeniesiony na własną prośbę do 7 esk. lotniczej we Lwowie. Odznaczył się w ataku na okopy ukraińskie pod Kulikowem. Zginął w wypadku lotniczym 10.06.1919 r. Pośmiertnie odznaczony VM. http://pl.wikipedia.org/wiki/Mieczys%C5%82aw_Garsztka http://www.theaerodrome.com/aces/germany/garsztka.html Kapral (Uffz) Stanisław Rozmiarek. Ur. 07.08.1895 r. Powołany do armii niemieckiej, służył w 19 p.p. W 1918 r. ukończył szkołę pilotów. Skierowany na front do Jasta 62. Uznano mu zwycięstwo odniesione dn. 29.10.1918 r. Posiadał niemieckie odznaczenia bojowe. Wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim. Służył w 15 esk. myśliwskiej w stopniu sierżanta. Dn. 15.08.1920 r. został ciężko ranny podczas ataku na kawalerię bolszewicką, ale zdołał wylądować za polskimi pozycjami. Awansowany do stopnia podporucznika. Zmarł w szpitalu we Lwowie dn. 25.08.1920 r. Armia austro-węgierska (K.uK. Luftfahrtruppe) Oberleutnant Stefan Stec – 3 pewne zwycięstwa + 6 niepotwierdzonych (w tym 2 balony) Oberleutnant Kazimierz Schmidt (obserwator) - 4 Oberleutnant Marian Gaweł - 2 Oberleutnant Jan Pareński (obserwator) - 2 Oberleutnant Stefan Bastyr (oficer techniczny/obserwator) - 1 (?) Edward Czerny (obserwator) - 1 Leutnant Henryk Szeliga (obserwator) - 1 Oberleutnant (?) Jan Wierzejski (obserwator) – 1 Leutnant Zygmunt Kostrzewski – zwycięstwa odniósł na froncie włoskim? Podporucznik obs. Janusz de Beaurain – 1 Porucznik (Oblt) Stefan Stec. Ur. 21.11.1893 r. Powołany do armii austro-węgierskiej, od stycznia 1916 r. do początków 1918 r. służył jako obserwator w Flik 3.Pierwsze zwycięstwo uzyskał w dn. 02.09.1917 r. Przeszkolony na pilota, otrzymał przydział do Flik 3/J. Walczył na froncie włoskim do końca wojny. Odbył ponad 200 lotów bojowych, brał udział w kilkudziesięciu walkach powietrznych, był trzy razy zestrzelony. Odznaczony Orderem Żelaznej Korony III kl., Wojennym Krzyżem Zasługi III kl., dwukrotnie Srebrnym Medalem za Odwagę oraz pruskim Krzyżem Żelaznym II kl. Dn. 07.11.1918 r. wykonał swój pierwszy lot bojowy w Lwowskiej Grupie Lotniczej. Latał bojowo w 6 esk., a w kwietniu 1919 r. został d-cą 7 esk. Zestrzelił 1 samolot ukraiński i 1 balon obserwacyjny. Skierowany na studia do Francji. Zginął w wypadku lotniczym 11.05.1921 r. w stopniu majora. Odznaczony VM. Jego godło osobiste – biało-czerwona szachownica – zostało przyjęte jako znak rozpoznawczy samolotów lotnictwa polskiego. http://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Stec Porucznik (Oblt) Kazimierz Schmidt. Ur. 27.08.1895 r. Służył w Ulanenregiment 13 w stopniu chorążego. Po ukończeniu szkoły obserwatorów służył w Flik 14. W dn. 26.06.1916 r. ostrzelał i zmusił do lądowania dwa rosyjskie samoloty Farman. Następne rosyjskie samoloty zestrzelił w dniach 12.08.1916 i 19.09.1916. W dn. 25.11.1916 został zestrzelony i dostał się do niewoli rosyjskiej, w której przebywał do 1918 r. Odznaczony Złotym Medalem za Odwagę i Orderem Żelaznej Korony III kl. W WP m.in. w 6 esk. lotniczej, w 1920 r. ukończył szkołę pilotów, jednak w listopadzie 1920 r. przeniósł się do kawalerii. Przeniesiony do rezerwy w stopniu rotmistrza. Zmienił nazwisko na Gaszyn. Zmarł w Warszawie w 1968 r. Źr.: Jerzy Butkiewicz, Lotnictwo z szachownicą nr 13 Porucznik (Oblt) Marian Gaweł. Ur. 10.09.1889 r. w Sanoku. W 1914 r. ppor. w 30pap. Od 1915 r. w lotnictwie. Służył jako obserwator w Flik 5. W 1916 r. pilot w Flik 36. W dn. 25.11.1916 zestrzelił samolot rumuński, a dn. 02.04.1917 ostrzelał i zmusił do lądowania drugi samolot. Latał następnie w eskadrach Flik 32 i Flik 41/J. W lutym 1918 uległ ciężkiemu wypadkowi. Odznaczony Wojskowym Krzyżem Zasługi III kl., Brązowym Wojskowym Medalem Zasługi, Orderem Żelaznej Korony III kl. i pruskim Krzyżem Żelaznym II kl. W WP m.in. był zastępcą d-cy wojsk lotniczych, skierowany do Polskiej Misji Zakupów, w 1921 z-ca d-cy 2 p.lot. W 1924 r. przeniesiony do rezerwy w stopniu majora. Zmarł w Warszawie 16.11.1937 r. Źr.: Jerzy Butkiewicz, Lotnictwo z szachownicą nr 10 Porucznik (Oblt) Jan Pareński (obserwator) – Służył w Flik 10. W WP w 5 esk. Zginął w wypadku lotniczym 16.02.1919 r. Porucznik (Oblt) Stefan Bastyr (oficer techniczny/obserwator). Ur. 17.08.1890 r. Absolwent Politechniki Lwowskiej. Powołany do armii austro-węgierskiej. Służył w Feldkanonenregiment 27 na froncie wschodnim. W 1915 r. skierowany do szkoły obserwatorów w Wiener Neustadt. Służył w Flik 10 i Flik 12D. W dn. 04.06.1916 r. zmusił do lądowania rozpoznawczy samolot rosyjski. W 1918 r. przeszkolony na pilota, służył w Flik 37P na froncie włoskim. W listopadzie 1918 r. wraz z grupą Polaków – lotników opanował lotnisko Lewandówka we Lwowie. Odbył pierwszy lot bojowy w historii lotnictwa polskiego w dn. 05.11.1918 r. Awansowany do stopnia kapitana, był d-cą 3 dywizjonu lotniczego i szefem lotnictwa 6 Armii. Kpt. pil. Stefan Bastyr zginął w wypadku lotniczym we Lwowie w dn. 06.08.1920 r. Odznaczony VM. http://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Bastyr (?) Edward Czerny (obserwator). Służył w Flik 3 Podporucznik (Ltn) Henryk Szeliga. Obserwator w Flik 7. Ranny w walce powietrznej nad Bogorodczanami 13.04.1917 r. Przeszkolony na pilota służył w Flik 41/J. W WP porucznik pilot . Latał bojowo w 4 i 1 esk. lotn. Porucznik(?) (Oblt) Jan Wierzejski (obserwator). Służył w Flik 15. W WP kapitan. Podporucznik (Ltn) Zygmunt Kostrzewski. Ur. 06.04.1897 r. W 1915 r. powołany do służby w armii austro-węgierskiej, przebywał kilka miesięcy na froncie. Zdał maturę i ukończył szkołę oficerską oraz szkołę pilotów. Latał bojowo na froncie włoskim w Flik 42/J, gdzie podobno odniósł kilka zwycięstw powietrznych. Brał udział w opanowaniu lotniska w Hureczku. Poległ dn. 14.05.1919 r. zestrzelony podczas ataku na okopy ukraińskie pod Kulikowem. Pośmiertnie odznaczony VM. Podporucznik obs. Janusz de Beaurain. Ur. 25.12.1892 w Warszawie. Studiował na Politechnice Lwowskiej. W dn. 04.08.1914 r. zgłosił się ochotniczo do Legionów Polskich. Kanonier, a po przeszkoleniu ogniomistrz 5 baterii 1 pułku artylerii Legionów. W 1916 r. mianowany chorążym. Podjął próbę organizacji lotnictwa w ramach LP. Skierowany do szkoły obserwatorów balonowych w Heiburgu, a następnie na kurs dla obserwatorów w Wiener Neustadt. Odbył staż frontowy w Flik 34. Wg. "Ku czci poległych lotników" podczas jednej z walk powietrznych, w dn. 10.02.1917 r., zestrzelił samolot włoski. Wg. innych źródeł brał udział w walce, w której zestrzelono samolot. Odwołany z frontu do organizacji legionowej eskadry. Po kryzysie przysięgowym w POW. Brał udział w walkach o Lwów jako obserwator lotniczy. Ranny 12.11.1918 r. W 1919 r. szef sztabu Wojsk Lotniczych. Od października 1919 r na studiach w Paryżu. W okresie międzywojennym m.in. w Centralnych Zakładach Lotniczych, Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa oraz w Dep. IV Aeronautyki MSWojsk. W 1937 awansowany do stopnia generała brygady. Podał się do dymisji razem z gen. Rayskim. W październiku 1939 r. zameldował się do służby w Paryżu, ale nie został przyjęty z polecenia gen. Sikorskiego. Na prośbę Francuzów przydzielony do Dowództwa IV Okręgu Lotniczego. W 1940 r. kierował ewakuacją polskich lotników na wybrzeżu Morza Śródziemnego. W W.Brytanii w rezerwie personalnej i w obozie na wyspie Bute, a w 1942 r. przeniesiony w stan nieczynny. Następnie w 1943 powołany do służby. Zmarł w W.Brytanii 23.12.1959 r. Odznaczony VM, czterokrotnie KW, Krzyżem Niepodległości. Źr.: J.Zieliński, W.Wójcik, Lotnicy – Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari. Wojna bolszewicka 1919-1920. |
jest książka Grzelaka "Kresy w czerwieni". Tam stany KOPu na 17.09.1939 są dość dokładnie rozpisane. Pozdrawiam [ Dodano: Pon 23 Maj, 2005 ] przytaczam z podaniem autora co mi się udało znaleźć na temat batalionów szkolnych KOP. Może to już znasz. Wydaje mi się, że struktura batalianów szkolnych powinna odpowiadać strukturze batalionów liniowych, gdyż w w wojsku ogólnie a w KOP w szczególności od początku wpajano "co kto i dlaczego". Pozdrawiam Jeżeli bedzie trzeba to podorabiam schematy organizacyjne nr 1,3 i 4. Nie wiem jak tu można wkleić schemat jpg :( SZUKAM mgr Kajetan SZCZEPAŃSKI Batalion Szkolny (1928-1930) i Centralna Szkoła Podoficerska KOP (1931-1933). Organizacja szkolnictwa w KOP w latach 1924-1928 Zgodnie z zarządzeniem ministra Ministerstwa Spraw Wojskowych do KOP-u mieli być skierowani żołnierze "narodowości polskiej, możliwie wieśniacy i nieanalfabeci". Jednakże już w 1926 r. nakazano "wysyłać 80% Polaków i 20% obcych narodowości - Niemców, Czechów, Białorusinów". Było to spowodowane trudnościami naboru rekruta polskiego do armii. Do korpusu powinni być skierowani oficerowie i podoficerowie o nieskazitelnej opinii i dużej samodzielności działania. Według etatu opracowanego przez Ministerstwo Spraw Wojskowych KOP miał liczyć ogółem 27 687 żołnierzy, w tym 904 oficerów, 6 263 podoficerów zawodowych oraz 20 520 podoficerów niezawodowych i szeregowców służby zasadniczej. Szkół oficerskich Korpus Ochrony Pogranicza nie miał. Oficerów szkoliło dla niego wojsko. Istotną rolę w systemie szkolnictwa wojskowego spełniały szkoły podoficerów zawodowych i niezawodowych, które istniały przy każdej brygadzie. W 1926 r. utworzona została Szkoła Podoficerów Zawodowych Piechoty w Ostrogu, która wchodziła w skład 11 batalionu I Brygady. Etat szkoły obejmował drużynę komendanta szkoły i kompanię szkolną. Komendant szkoły podlegał dowódcy korpusu i był na etacie podpułkownika. Według etatu liczyła 39 żołnierzy, w tym 4 oficerów, 17 podoficerów i 18 szeregowych stanu stałego oraz 96 elewów stanu zmiennego. Schemat nr 1 Struktura organizacyjna Szkoły Podoficerów Zawodowych Piechoty KOP Źródło: Na podstawie zespół KOP, 541.271, Tymczasowy etat Korpusu Ochrony Pogranicza, L.dz. 2000/tjn.27.Og.Org., Warszawa 31.03.1927. W skład drużyny komendanta wchodzili żołnierze zajmujący następujące stanowiska: podoficer sanitarny, cyklista, podoficer rachunkowy, pisarz, goniec kancelaryjny, podoficer żywnościowy, podoficer broni, szeregowy od porządku, kucharz, szewc i krawiec. Komendant szkoły mógł powołać także ordynansa osobistego i ordynansa do konia. Pierwszy kurs szkoleniowy rozpoczął się 1 listopada 1926 r. i trwał przez okres 6 miesięcy. Głównym zadaniem szkoły było doskonalenie wyszkolenia ogólnowojskowego i granicznego podoficerów zawodowych KOP. Dowódca brygady oddzielnym rozkazem powoływał potrzebnych wykładowców spośród oficerów najbliższego batalionu, względnie z dowództwa brygady. Również w tym samym roku przy każdej brygadzie utworzono szkoły dla podoficerów niezawodowych o identycznej organizacji i etacie jak Szkoła Podoficerów Zawodowych Piechoty KOP. Okres szkolenia wynosił cztery miesiące i szkolił kandydatów na podoficerów niezawodowych dla potrzeb jednostek KOP. Utworzono także Szkołę Podoficerów Zawodowych Kawalerii KOP, w skład której wchodziły: drużyna komendanta szkoły, szwadron szkolny i kurs podmajstrzych podkuwaczy. Łącznie według etatu szkoła liczyła 92 żołnierzy, w tym 5 oficerów, 27 podoficerów i 60 ułanów stanu stałego oraz 72 elewów stanu zmiennego. Pierwszy kurs rozpoczął się 15 stycznia 1927 r. i trwał osiem miesięcy. Szkoła zajmowała się doskonaleniem podoficerów zawodowych kawalerii oraz szkoleniem podmajstrzych podkuwaczy na kursie czteromiesięcznym. Szkoły dla podoficerów niezawodowych znajdowały się w: I Brygadzie w m. Mizocz przy 11 batalionie, II Brygadzie w m. Baranowicze przy 8 batalionie, III Brygadzie w m. Wilejka przy 1 batalionie, IV Brygadzie w m. Skała n/Zbroczem przy 14 batalionie, V Brygadzie w m. Ludwikowo przy 15 batalionie, VI Brygadzie w m. Olkieniki przy 23 batalionie. Szkoła Podoficerów Zawodowych Kawalerii wchodziła w skład I Brygady przy 3 batalionie w m. Niewirków. Oprócz wyżej wymienionych szkół w składzie II Brygady 9 batalionu utworzona była Szkoła Tresury Psów Meldunkowych, z miejscem stacjonowania w m. Kleck. Schemat nr 2 Struktura organizacyjna Szkoły Podoficerów Zawodowych Kawalerii KOP Komenfdant Szkoły ----> Drużyna komendanta | szwadron szkolny ------------------------- |---> oddział luzaków | -----> Pluton szkolny 1 | | -----> Pluton szkolny 1 |-----> Druż. szkolna CKM |-----> kurs podkuwaczy Źródło: Na podstawie dokumentów zdeponowanych w ASGr., zespół KOP, 541.271, Tymczasowy etat Korpusu Ochrony Pogranicza, L.dz. 2000/tjn.27.Og.Org., Warszawa 31.03.1927. W dniu 31 grudnia 1927 r. dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza gen. dyw. Henryk Minkiewicz zwrócił się do ministra Ministerstwa Spraw Wojskowych o utworzenie drużyn pionierskich, a tym samym powołania Ośrodków Wyszkolenia Pionierów. Jako termin uruchomienia przewidywał dzień 1 kwietnia 1928 r. W ośrodkach tych instruktorami byli oficerowie i podoficerowie saperzy przydzieleni do KOP z wojska. W celu zabezpieczenia szkolenia Ministerstwo Spraw Wojskowych jednorazowo przydzieliło oficerów saperów i 15 podoficerów saperów jako instruktorów, w tym podoficerów, którzy mieli zostać instruktorami w ośrodkach wyszkolenia pionierskiego, dowódcami drużyn pionierskich i instruktorami w szkołach podoficerskich zawodowych i niezawodowych KOP. Komendantem każdego ośrodka był oficer wojsk saperskich, który podlegał dowódcy batalionu i był na prawach dowódcy kompanii. Wyszkoleni saperzy po sześciomiesięcznym kursie skierowani byli do drużyn pionierskich przy batalionach KOP-u. Drużyna składała się z dowódcy drużyny, 2 sekcyjnych, 10 pionierów. Ośrodki szkoleniowe powołane zostały przy: - 3 batalionie I Brygady w m. Hoszcza, - 9 batalionie II Brygady w m. Kleck, - 1 batalionie III Brygady w m. Budsław, - 25 batalionie IV Brygady w m. Mosty Wielkie, - 17 batalionie V Brygady w m. Dawidgródek, - 21 batalionie VI Brygady w m. Wilno. Podoficerowie jako bezpośredni dowódcy podwładnych musieli być wszechstronnie wyszkoleni. Dlatego też KOP od początku starał się być formacją samowystarczającą, lecz musiał też korzystać ze Szkół Podoficerskich Ministerstwa Spraw Wojskowych. Tak na przykład: rusznikarze szkoleni byli w Centralnej Szkole Zbrojmistrzów w Warszawie, żandarmi kierowani byli na szkolenie do Centralnej Szkoły Podoficerów Zawodowych w Grudziądzu, a weterynarzy i sanitariuszy szkolono w Grodnie. W szkołach podoficerskich, niezależnie od specjalności około 55% czasu przeznaczono na szkolenia specjalistyczne, 25% na szkolenia ogólnowojskowe i 20% na dokształcanie ogólne w zakresie pełnej szkoły podstawowej. W ten sposób na zakończenie procesu organizacji KOP trwającego od sierpnia 1924 r. do grudnia 1927 r. korpus oprócz oddziałów liniowych (6 dowództw brygad, 2 dowództw półbrygad, 24 batalionów granicznych, 5 batalionów odwodowych, 20 szwadronów kawalerii i dywizjonu żandarmerii) składał się z: 2 szkół podoficerskich (piechoty i kawalerii) dla podoficerów zawodowych, 6 szkół podoficerskich dla niezawodowych podoficerów piechoty, szkoły tresury psów meldunkowych, 6 ośrodków szkolenia pionierów (powstających). UTWORZENIE I STRUKTURA ORGANIZACYJNA BATALIONU SZKOLNEGO KOP W 1928 r. w korpusie rozpoczęto prace nad doskonaleniem struktury organizacyjnej. W wyniku prowadzonych prac wprowadzono nową strukturę batalionów, powołano drużyny saperskie oraz zorganizowano Batalion Szkolny KOP. Szkoła powstała na bazie dotychczasowych szkół podoficerskich niezawodowych istniejących w brygadach oraz szkoły podoficerów zawodowych piechoty w Ostrogu. Miejsce postoju wyznaczono w dawnej twierdzy carskiej w Osowcu. Powstanie Twierdzy Osowiec jest nierozerwalnie związane z ochroną granicy państwa i reformami wojskowymi przeprowadzonymi przez Ministra Spraw Wojskowych Rosji i głównym przedstawicielem gen. D.A. Milutinem. Wprowadzone reformy były następstwem klęski Rosji w wojnie krymskiej, która pokazała, że armia rosyjska jest przestarzała i ustępuje siłom zbrojnym innych państw europejskich. Reformy objęły swym zasięgiem sprawy od umundurowania aż do planowania strategicznego. Przeświadczenie ministra Milutina, że głównymi przeciwnikami Rosji są Niemcy i Austro-Węgry spowodowało wzrost znaczenia strategicznego ziem Królestwa Polskiego. Przeświadczenie to wzmocnione na początku 1873 r. studium Uwagi o obronie Rosji gen. M.M. Obruczewa, w którym została zawarta ocena położenia strategicznego Rosji w przyszłej wojnie, zostało potwierdzone utrzymaniem terenów między rzekami Niemen - Biebrza - Narew - Wisła - Bug. Utrzymanie tych terenów pozwalało bowiem na prowadzenie efektywnej obrony, a także przeprowadzenie uderzeń na kierunkach Berlin - Wiedeń - Budapeszt. Aby osiągnąć ten cel postanowiono zbudować system umocnień, który by w pełni zabezpieczał zachodnią granicę Rosji. Car Aleksander II, 29 maja 1873 r. wydał rozkaz rozpoczęcia prac przygotowawczych do budowy twierdzy. Po dwudziestu latach wybudowano twierdzę typu zaporowego bez możliwości prowadzenia obrony okrężnej. Projektantem umocnień był gen. inż. Rościsław Krassowski. Twierdza składała się z: - fortu I "centralnego" leżącego na wschód od linii kolejowej Białystok - Ełk, - fortu II "zarzecznego" leżącego na północ od Biebrzy i na południe od wsi Osowiec, - fortu III "szwedzkiego" leżącego 2 km na południowy-zachód od fortu centralnego i stacji kolejowej Osowiec, - fortu IV "nowego" leżącego najdalej na południowy-zachód około 4 km od stacji Osowiec i około 1,8 km na północ od wsi Uścianki. Fort IV zaprojektował ppłk inż. Nestor A. Bunicki. Wszystkie forty otoczone były fosami, w części wypełnione wodą, połączonymi za pomocą śluz z rzeką Biebrzą i Kanałem Rudzkim. W czasie I wojny światowej twierdza nie została zdobyta chociaż wojska niemieckie używały środków chemicznych i moździerzy 420 mm do ostrzału umocnień. Po wycofaniu się sił rosyjskich od sierpnia 1915 r. do lutego 1919 r. gospodarzami były wojska niemieckie. W dniu 23 lutego 1919 r. półkompania dowodzona przez ppor. Zdrojewskiego zajęła twierdzę, a tym samym uratowała ją od całkowitego zniszczenia. Od tego momentu gospodarzem było wojsko polskie. Rok później utworzono obóz warowny Osowiec. W tym czasie Osowiec był głuchą prowincją, gdyż jako twierdza rosyjska nie miał w ogóle ludności cywilnej poza personelem stacji kolejowej, poczty, elektrowni i kilkoma robotnikami. Twierdza Osowiec usytuowana została pomiędzy Kotliną Biebrzańską (zwaną również Czerwonnym Borem) a położonymi ku południowemu zachodowi Bagnami Biebrzańskimi, Bagnem Podlaskim i Bagnem Ławki, urywając się bez śladu z ujściem Biebrzy do Narwi. Teren bagienno-lesisty poprzecinany wieloma odnogami rzeki Biebrza całkowicie przypominał teren pogranicza na granicy wschodniej. W dniu 28 sierpnia 1928 r. dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza gen. dyw. H. Minkiewicz wydał rozkaz wykonawczy L.dz. KOP 3000/Tjn.Og.Org.28, w którym powoływał Batalion Szkolny Korpusu Ochrony Pogranicza celem: 1) doskonalenia podoficerów zawodowych KOP; 2) zapewnienia samowystarczalności korpusu pod względem uzupełnienia podoficerów zawodowych; 3) szkolenia szeregowych niezawodowych służby czynnej. Formowanie centralnej szkoły korpusu, w której mieli się uczyć nowi pogranicznicy, przebiegało w czterech etapach, a mianowicie: w I etapie - sformowanie kwatermistrzostwa, które zajęłoby się przygotowaniem bazy szkolnej, w II etapie - sformowanie dowództwa batalionu oraz zorganizowanie 3-ciej kompanii podoficerów niezawodowych, w III etapie - sformowanie dowództwa batalionu oraz zorganizowanie 1-szej i 2-giej kompanii podoficerów zawodowych, w IV etapie - konsolidacja batalionu i zorganizowanie 4-tej i 5-tej kompanii szkolnej podoficerów niezawodowych. W skład nowo powstałej szkoły wszedł personel instruktorski, obsługa i wyposażenie szkół rozwiązanych: - Szkoły Podoficerów Zawodowych Piechoty w m. Ostrogu, - Szkół Podoficerów Niezawodowych Piechoty przy 2, 3, 4 i 5 Brygadach KOP. W pierwszym etapie na kwatermistrza Batalionu Szkolnego KOP został wyznaczony kpt. Stefan Świda, który został przeniesiony do szkoły w dniu 25 lipca 1928 r. z 7 Batalionu KOP. Schemat nr 3 Struktura organizacyjna Batalionu Szkolnego Źródło: Na podstawie dokumentów zdeponowanych w ASGr., zespół KOP, 541.116, Formowanie Batalionu Szkolnego KOP, Rozkaz wykonawczy część I, L.dz. 3000/Tjn.27.Og.Org., z dn. 28.08.1928. Dowódca batalionu zgodnie z rozkazem wykonawczym podlegał bezpośrednio pod dowódcę Korpusu Ochrony Pogranicza - personalnie, dyscyplinarnie, dyspozycyjnie i pod względem wyszkolenia, a pod względem garnizonowym pod dowódcę Okręgu Korpusu III w Grodnie. W dniu 19 sierpnia 1928 r. przybyła do Osowca kadra szkoły podoficerów niezawodowych z 2 Brygady, która weszła w skład batalionu jako trzecia kompania. W dniu 11 października 1928 r. 3 kompania została uzupełniona kadrą szkoły podoficerskiej z 5 brygady , a sześć dni później przybyła kadra szkoły z Ostrogu zasilając szeregi szkoły i zamykając drugi etap formowania szkoły. W dniu 17 października 1928 r. obowiązki dowódcy Batalionu Szkolnego objął mjr Szt. Gen. Marian Porwit , trzy dni później powierzono mu obowiązki Komendanta Garnizonu Osowiec. Jego adiutantem został kpt. Stanisław Nowicki. Formowanie Batalionu Szkolnego zostało zakończone na początku 1929 r. Na dzień 30 kwietnia 1929 r. obsada szkoły złożona była z następujących stanowisk: dowódca batalionu szkolnego - ppłk dypl. Marian Porwit , zastępca - kpt. Stefan Świda, adiutant - kpt. Stanisław Nowicki, lekarz - kpt. lek. dr Wacław Siwiński, instruktor oświaty - kpt. Zenon Lipiński, instruktor wych.-fiz. - por. Józef Witkowiak, kwatermistrz - mjr Mieczysław Bętkowski, oficer materiałowy - por. Adolf Kowarsz, oficer żywnościowy - por. Józef Strycki, płatnik - por. Henryk Szurlej, oficer adm.-gospod. - por. Henryk Szmerdt, dowódca 1 kompanii - kpt. Mieczysław Bero, dowódca 2 kompanii - kpt. Zygmunt Cwenarski, dowódca 3 kompanii - kpt. Władysław Gorczyca , dowódca 4 kompanii - por. Aleksander Moyzes , dowódca 5 kompanii - kpt. Henryk Skaczyła . Kadra dowódcza i dydaktyczna Wybitnym oficerem okresu międzywojennego był mjr Szt. Gen. Marian Porwit wyznaczony przez gen. dyw. Henryka Minkiewicza na pierwszego dowódcę Batalionu Szkolnego w Osowcu. Mjr M. Porwit urodził się w 1895 r. w Gorlicach w województwie krakowskim. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpił do 3 pułku piechoty Legionów Polskich. Od września 1917 r. został adiutantem Komendanta Szkoły Podchorążych Polskich Sił Zbrojnych i dowódcą - wykładowcą jednej z jej klas szkolnych. Od listopada 1918 r. do wybuchu wojny w 1920 r. w Wojsku Polskim zajmował wiele różnych i odpowiedzialnych stanowisk. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. był adiutantem dowódcy VII Brygady Piechoty. W 1921 r. ukończył z wyróżnieniem Wyższą Szkołę Wojenną. Po ukończeniu WSW został szefem wydziału w sztabie generalnym WP, później dyrektorem nauk w Szkole Podchorążych w Ostrowi Mazowieckiej, a następnie szefem wydziału w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym. Z tej placówki naukowej przeniesiony został do Korpusu Ochrony Pogranicza, gdzie został dowódcą najważniejszej jednostki organizacyjnej - Batalionu Szkolnego. Ważnym etapem w jego błyskotliwej karierze była funkcja dyrektora nauk w Centrum Wyszkolenia Piechoty. W czasie przewrotu majowego mjr M. Porwit opowiedział się po stronie prezydenta Wojciechowskiego i rządu Witosa, a przeciw Piłsudskiemu. Fakt ten spowodował zahamowanie dalszej kariery wojskowej i wyjazd wybitnego oficera na prowincję. Major Marian Porwit sam opracował statut i regulamin szkoły, wprowadził numerowane promocje, a każdej z nich nadawano patrona. Patronem I promocji kursu dla podoficerów zawodowych był płk Cyprian Godebski. We wrześniu 1939 r. będąc już w stopniu pułkownika brał udział w obronie Warszawy, dowodząc zachodnim przedmościem, w skład którego wchodziły bataliony 26 p.p. z Gródka Jagiellońskiego, 30 p.p. Strzelców Kaniowskich, 40 p.p. Dzieci Lwowskich, 41 p.p. z Suwałk, 2 p.p. Dzieci Warszawy oraz dywizjonem 3 i 9 pułku artylerii ciężkiej. Była to jedna z największych formacji wojskowych broniących stolicy w 1939 r. Po kapitulacji Warszawy płk Porwit dostał się do niewoli niemieckiej, z której powrócił do kraju w 1946 r. Po wojnie płk Porwit nie wstąpił do wojska, a swój czas poświęcił na badania naukowe nad dziejami kampanii wrześniowej 1939 r., które zaowocowały wieloma cennymi dziełami i rozprawami naukowymi. Nowo powstała szkoła dostała bardzo dobrego dowódcę i pedagoga. Rozkaz wykonawczy wydany przez dowódcę KOP-u określał również nabór personelu instruktorskiego, który musiał spełniać specjalne wymo-gi, a więc: swój zawód, - posiadać wysokie kwalifikacje moralne i fizyczne, - mieć ukończone odpowiednie szkoły podoficerskie z co najmniej oceną dobrą, - posiadać wykształcenie ogólne umożliwiające im pełnienie funkcji wychowawców. Personel szkół, które zostały zlikwidowane w Brygadach Ochrony Pogranicza zasadniczo w pełnym składzie miał być przeniesiony do Osowca. Jednak ze względu na dobro służby dowódcy brygad musieli przeprowadzić weryfikacje kadry podoficerskiej. Pierwszym czynnikiem przeniesienia był brak pomieszczeń mieszkalnych i dlatego brani byli pod uwagę tylko kawalerowie. Kadra oficerska do szkoły wyznaczana była imiennym rozkazem i również podlegała odpowiedniej klasyfikacji. Preferowani byli oficerowie, którzy pracowali w wyszkoleniu, a ponadto posiadający ukończone kursy: - broni towarzyszącej, - gazowe, - sportowe itp. Warunki zakwaterowania i szkolenia W 1927 r. dowódca KOP-u gen. dyw. H. Minkiewicz wydał instrukcję wyszkolenia korpusu, w której zawarł stwierdzenie, że "na pracę nad doskonaleniem podoficerów należy położyć jak największy nacisk z uwagi na specjalne warunki KOP, gdzie podoficerowie w wielu wypadkach pozostawieni sami sobie, a pozatem w pewnych okresach zajmują samodzielne do pewnego stopnia stanowiska dowódcze i wychowawcze". Dowódca Batalionu Szkolnego zobowiązany był do opracowania programu wyszkolenia dla poszczególnych kursów: - dla podoficerów do dnia 15 października 1928 r., - dla podoficerów niezawodowych do dnia 15 grudnia 1928 r. - oraz do zorganizowania kursu dla instruktorów Batalionu Szkolnego KOP w miesiącu listopadzie. W grudniu 1928 r. dowódca Batalionu Szkolnego daje do zatwierdzenia dla gen. dyw. H. Minkiewicza "Regulamin wewnętrzny Batalionu Szkolnego". Ppłk Porwit podzielił go na cztery części, w których zawarł: - w części pierwszej szczegółową organizację pracy w szkole, - w części drugiej służbę bieżącą w batalionie, - w części trzeciej prawa i obowiązki uczniów, - w części czwartej tok pracy szkolnej. W części pierwszej rozdziału dziewiątego za szkolenie podoficerów osobiście odpowiedzialnym jest dowódca kompanii, który prowadzi wyszkolenie bojowe starając się dać uczniom możliwie pełny obraz pracy piechoty w polu. Dowódca pododdziału prowadzi katalog główny, do którego wpisuje oceny okresowe oraz sporządza opinie o uczniach. Każdy z uczniów oceniany był w skali pięciostopniowej: 5 - bardzo dobrze, 4 - dobrze, 3 - dostatecznie, 2 - niedostatecznie, 1 - źle. Nie wolno było stawiać ocen z ułamkiem, plusem lub minusem. Przybycie uczniów do Batalionu Szkolnego odbywało się na wniosek dowódcy batalionu przedłożony dowódcy korpusu. Po zatwierdzeniu dowódca batalionu dokonuje podziału na kompanie biorąc pod uwagę, aby pododdziały otrzymały jednakowych żołnierzy pod względem fizycznym i umysłowym. Każda kompania posiada swoją salę wykładową do nauki własnej, repetycji i wykładów. Po zorganizowaniu kompanii, w dniu oznaczonym rozkazem dziennym odbywa się uroczyste otwarcie kursu. Zgodnie z rozkazem pierwszy pięciomiesięczny kurs dla podoficerów zawodowych rozpoczął się w dniu 15 listopada 1928 r. Przez cały czas pobytu na kursie bez względu na stopień wojskowy podoficerowie są podwładnymi podoficerów instruktorów i przysługuje im tytuł "uczeń". Na przykład podczas meldowania się: "Uczeń sierżant Talar - melduje się". Zajęcia szkoleniowe prowadzili instruktorzy w zależności od rodzaju przedmiotu: - terenoznawstwo, - wyszkolenie pionierskie, - wyszkolenie w służbie łączności, - higiena, - organizacja siły zbrojnej, - służba wywiadowcza, - zasady administracji, - nauka o Polsce, - praca oświatowa, - powinności podoficera. Szczegółowy rozkład dnia dla kompanii szkolnych był podany w rozkazie dziennym Batalionu Szkolnego i zawierał: 6.00 - pobudka, 6.00 - 6.30 - wstawanie, ubieranie się, mycie, 6.30 - 7.00 - modlitwa i śniadanie, 7.00 - 7.30 - przegląd umundurowania, zbiórka na ćwiczenia, 7.30 - 11.30 - zajęcia szkoleniowe, 11.30 - 12.00 - raport, 12.00 - 13.50 - obiad i odpoczynek, 14.00 - 17.45 - zajęcia szkoleniowe, 17.45 - 18.00 - odczytanie rozkazu dziennego, 18.00 - 18.30 - kolacja, 18.30 - 19.15 - czyszczenie broni, drobne reperacje. Zakończenie każdego kursu odbywało się uroczyście i składało się z: 1. Mszy Świętej. 2. Przemówienia wyższych przełożonych i dowódcy batalionu. 3. Defilady. 4. Aktu ukończenia kursu wręczonego w świetlicy batalionowej. Na uroczystości zapraszani byli przedstawiciele władz wojskowych i cywilnych. Uczniowie szkoły obchodzili dwa święta szkolne: dla kursu wiosennego - 3 maja i dla kursu jesiennego - 11 listopada. Dodatkowo jako tradycję szkoły przyjęto - przełamanie opłatkiem na Boże Narodzenie i składanie życzeń przy święconym na Święta Wielkanocne. W batalionie zorganizowane były specjalne komisje jako organy doradcze, opiniujące, inicjujące i kontrolne. Podlegały one dowódcy batalionu. W skład nich wchodziły Rada Pedagogiczna i Komisja kulturalno-oświatowa. Zadaniem Rady Pedagogicznej było wspieranie dowódcy w sprawach metod wychowania i wyszkolenia. Rada składała się z 6 osób: zastępcy dowódcy batalionu, dowódcy kompanii, kwatermistrza, instruktora wych.-fiz., instruktora oświaty i lekarza batalionu. Rada zbierała się pod koniec każdego miesiąca lub w razie potrzeby. Wszystkie posiedzenia były protokołowane, a wnioski przedstawione dowódcy do zatwierdzenia lub odrzucenia. Każdorazowo na trzy tygodnie przed zakończeniem kursu przewodniczący przedkładał dowódcy sprawozdanie i wnioski na kurs następny. Komisja kulturalno-oświatowa powołana została w celu zabezpieczenia zadań kulturalno-oświatowych uczniów, jak i szeregowych kadry oraz administracji. W skład komisji wchodzili: zastępca dowódcy, kwatermistrz, dwóch dowódców kompanii i oficer oświaty. Pierwszy dowódca szkoły w swojej książce pt.: Spojrzenia poprzez moje życie pisał, że fort I był niedostępny dla szkoły, a tylko wyłącznej gestii Zarządu Fortecznego, podległego DOK nr III. Mieszkańcami twierdzy był również 9 pułk strzelców konnych z Grajewa i 42 pułk piechoty z Białegostoku, dlatego też szkole przypadały kazamaty na forcie IV. Na podstawie rozkazu Pana Wiceministra Spraw Wojskowych L.dz. Dep. Bud. 7720/5/28. Bud. z dnia 9 lipca 1928 r. dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza przydzielił następując budynki Batalionowi Szkolnemu: - budynek koszarowy nr IV, - budynek koszarowy nr X g, - budynek administracyjny nr XI, - połowa budynku nr V, - Połowę magazynów sklepionych nr 1 g, - Stajnię nr 10/S, - Kazamaty w forcie II. W koszarach twierdzy Osowiec sale żołnierskie były tak duże, że w jednej mieściła się cała kompania, a podzielona była tylko filarami na cztery jednakowe części. W jednym sektorze mieścił się pluton wojska. Sale ogrzewane były dużymi piecami wewnątrz wyłożonymi szamotem, a na zewnątrz osłoniętymi blachą, w których palono drzewem. Celem uniknięcia zniszczeń w piecach nowo wybudowanych, tak w budynkach koszarowych jak i mieszkalnych, kwatermistrz polecał palić początkowo drzewem, a później węglem. Oczywiście, za całokształt zadań kwaterunkowych odpowiedzialny był kwatermistrz, któremu podlegał: - oficer materiałowy, - oficer żywnościowy, - płatnik, - podoficer administracyjny koszar. Rola Batalionu Szkolnego w uzupełnianiu jednostek KOP-u Podstawowym celem zorganizowania szkoły było zapewnienie samowystarczalności Korpusom Pogranicza. Batalion Szkolny był ze zrozumiałych względów oczkiem w głowie każdego dowódcy korpusu. W dniu 27 sierpnia 1928 r. przybyli żołnierze na kurs podoficerów niezawodowych jako elewi: - z 8 batalionu m. Stołpce - 19 szeregowych, - z 9 batalionu m. Kleck - 20 szeregowych, - z 19 batalionu m. Słobódka - 20 szeregowych, - z 20 batalionu m. Nowe Święciany - 19 szeregowych, - z 27 batalionu m. Snów - 20 szeregowych. Razem na kurs stawiło się 98 szeregowych. W dniu 12 listopada 1928 r. przybyli na pięciomiesięczny kurs podoficerów zawodowych elewi: - 28 batalionu m. Wołożyn - 5 podoficerów, - 16 batalionu m. Sienkiewicze - 6 podoficerów, dzień później przybyli elewi z: - z 8 batalionu m. Stołpce - 6 podoficerów, - z 2 batalionu m. Bereźno - 6 podoficerów, - z 7 batalionu m. Podświlje - 6 podoficerów, - z 6 batalionu m. Iwieniec - 6 podoficerów, - z 9 batalionu m. Kleck - 6 podoficerów, - z 27 batalionu m. Snów - 7 podoficerów, - z 15 batalionu m. Ludwikowo - 10 podoficerów. Łącznie na kurs stawiło się 58 podoficerów zawodowych. Kurs podoficerów niezawodowych został zakończony 20 grudnia 1928 r. Najlepszym uczniem był: szer. Henryk Górski z batalionu Stołpce. Drugą lokatę zajął kpr. ndt. Edward Ucher z batalionu KOP Nowe Święciany. Trzecią lokatę zajął st. szer. ndt. Zygmunt Rosiński z batalionu Snów. Szkolenie zakończyło z oceną: bardzo dobrą - 10 uczniów, dobrą - 34 uczniów, dostateczną - 36 uczniów, niedostateczną - 8 uczniów. Z dniem 21 grudnia 1928 r. dowódca Batalionu Szkolnego za uzyskanie wysokich wyników podczas szkolenia awansował do stopnia: - kaprala - 12 starszych szeregowych, - starszego kaprala - 64 szeregowych. Zgodnie z projektem Regulaminu Wewnętrznego Batalionu Szkolnego dowódca mjr Porwit nadał kursowi podoficerów zawodowych pierwszej promocji nazwę: "Promocja im. pułkownika Cypriana Godebskiego". Pułkownik C. Godebski wydał w 1807 r. Dziennik podręczny dla podoficerów i żołnierzy, w którym zawarł szczegółowy wzór dawnego podoficera polskiego. Dowódca 8 pułku piechoty liniowej Księstwa Warszawskiego zajmował się szkoleniem podoficerów, a oddał życie za Ojczyznę po ciężkich walkach w bitwie pod Raszynem w 1809 r. W dniu 21 stycznia 1929 r. uruchomiony został następny kurs dla podoficerów niezawodowych. W dniach od 13 do 15 stycznia zaczęli przybywać nowi uczniowie: - z 11 batalionu m. Ostróg - 9 szeregowych, - z 10 batalionu m. Wilejka - 9 szeregowych, - z 5 batalionu m. Łuki - 9 szeregowych, - z 6 batalionu m. Iwieniec - 9 szeregowych, - z 3 batalionu m. Koszcza - 9 szeregowych, - z 28 batalionu m. Wołożyn - 9 szeregowych, - z 26 batalionu m. Łuck - 9 szeregowych, - z 13 batalionu m. Kopczyńce - 9 szeregowych, - z 8 batalionu m. Stołpce - 9 szeregowych, - z NZ batalionu NZ - 9 szeregowych, - z 1 batalionu m. Budsław - 9 szeregowych, - z 27 batalionu m. Snów - 9 szeregowych, - z 19 batalionu m. Rokitno - 9 szeregowych, - z 2 batalionu m. Bereźno - 9 szeregowych, - z 9 batalionu m. Kleck - 6 szeregowych, - z 16 batalionu m. Sienkiewicze - 9 szeregowych, - z 17 batalionu m. Dawidgródek - 9 szeregowych, - z 25 batalionu m. Orany - 9 szeregowych, - z 22 batalionu m. Nowe Troki - 9 szeregowych, - z 21 batalionu m. Niemenczyn - 9 szeregowych, - z 14 batalionu m. Barszczów - 9 szeregowych, - z 29 batalionu m. Suwałki - 9 szeregowych, - z 23 batalionu m. Orany - 9 szeregowych, - z 24 batalionu m. Sejny - 9 szeregowych. Razem na kurs stawiło się 231 szeregowych. Ze względów na osiąganie niskich wyników w pierwszym okresie szkolenia zostało odesłanych do poszczególnych batalionów 57 szeregowych. Pierwszy kurs podoficerów zawodowych zakończył się w dniu Święta Narodowego 3 maja i był obchodzony bardzo uroczyście. Dowódcą uroczystości był kpt. Stanisław Świda. Porządek uroczystości obejmował: - przegląd batalionu, - dekoracja "Krzyżem Zasługi", - msza w kościele garnizonowym, - defilada, - zakończenie kursu w Domu Żołnierza. Na koniec uroczystości zaplanowano zawody sportowe dla absolwentów. W dniu 5 maja wszyscy opuścili szkołę i udali się do swoich macierzystych jednostek. W dniu 16 czerwca 1928 r. zakończył się II kurs podoficerów niezawodowych, któremu nadano imię "22 stycznia". Najlepszym uczniem okazał się: st. szer. Antoni Ludwig (z 4 batalionu KOP), st. szer. Józef Dysza (z 4 batalionu KOP), st. szer. ndt. Józef Rubiniak (z 28 batalionu KOP). Przykłady te dowodzą, że Batalion Szkolny od początku powstania wywiązywał się w pełni z zadań służbowych przed nim postawionych. Liczba uczniów, która została przeszkolona w zakresie służby granicznej wzrastała w zależności od potrzeb batalionów, kompanii i strażnic. CENTRALNA SZKOŁA PODOFICERÓW KOP W LATACH 1931-1933 Reorganizacja szkoły W dniu 6 lipca 1929 r. nowy dowódca KOP-u gen. bryg. Stanisław Zasik-Tessaro realizując zamierzenia Ministerstwa Spraw Wojskowych wydał tajny rozkaz o zasadach reorganizacji Korpusu. Organizacja obejmowała także system organizacyjno-szkoleniowy oddziałów KOP i wojsk operacyjnych i miała na celu sprawniejsze przygotowanie na wypadek wojny. W jej wyniku przekształcono Batalion Szkolny w Centralną Szkołę Podoficerów KOP. Wskutek reorganizacji CSP KOP zlikwidowano dwie istniejące kompanie strzeleckie oraz sformowano kompanię szkolną studencką (specjalistów) i drugą kompanię szkolną karabinów maszynowych. Po przeprowadzonej reorganizacji Centralna Szkoła Podoficerska składała się z: komendy szkoły, dwóch kompanii szkolnych strzeleckich, kompanii szkolnej strzeleckiej (specjalistów), dwóch kompanii szkolnych karabinów maszynowych, kompanii szkolnej podoficerów zawodowych piechoty. Schemat nr 4 Struktura organizacyjna Centralnej Szkoły Podoficerskiej KOP Źródło: Na podstawie ASGr., zespół KOP, 541.116, Reorganizacja Baonów i CSP, L.dz. 4160/tjn.Og.Org./31 z dn. 21.08.1931. Kadra dowódcza i instruktorska W dniu 22 stycznia Komendant Batalionu Szkolnego ppłk dypl. Marian Porwit został przeniesiony na stanowisko dyrektora nauk D.C.W. w Rembertowie, a na jego miejsce wyznaczony został mjr Bronisław Laliczyński. Mjr Bronisław Laliczyński urodził się 14 marca 1897 r. w Kąkolnikach pow. Rohatyn w województwie Stanisławów. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił do Legionów Polskich i brał udział w walkach początkowo jako żołnierz, później podoficer. 20 sierpnia 1916 r. mianowano go do stopnia aspiranta oficera. Znał płynnie język niemiecki i rosyjski. W dniu 3 listopada przed objęciem stanowiska komendanta szkoły pełnił obowiązki: - dowódcy batalionu 23 pp w czerwcu 1919 r., - dowódcy obozu jenieckiego w Biedusku, - komendanta miasta Lublin, - dyrektora nauk w Centralnej Szkole Strzeleckiej. Mjr Bronisław Laliczyński był trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych i najwyższym krzyżem wojskowym Virtuti Millitari 5 klasy. Na wniosek gen. bryg. Jana Kruszewskiego, który opiniował jego zalety słowami: "w Osowcu wykazuje niepospolite zalety organizacyjne i kierownicze, stawiając szkołę na bardzo wysokim poziomie. Niezwykle dobre rezultaty osiągnięte przez Szkołę, są wynikiem jego niestrudzonej pracy i energii" - odznaczony został Orderem Odrodzenia Polski. To właśnie na jego wniosek Dowódca Korpusu w dniu 28 lutego 1930 r. rozkazem nr 8/30 pkt. 12 zmienił nazwę szkoły na Centralną Szkołę Podoficerską Korpusu Ochrony Pogranicza. Zgodnie z rozkazem o reorganizacji Szkoły kadrę instruktorską zasilili dodatkowo podoficerowie zawodowi specjaliści z zakresu łączności i sanitariusze. Komendant Szkoły w myśl rozkazu dowódcy Korpusu powinien zorganizować szkolenie podoficerów opierając się na stanie liczbowym instruktorów szkoły. Obsada etatowa sztabu Centralnej Szkoły Podoficerskiej na dzień 27 listopada 1930 r. obejmowała następujące stanowiska: komendant szkoły - mjr Bronisław Laliczyński, zastępca komendanta - mjr Józef Synoś, adiutant - por. Józef Joniga, instruktor wyszkolenia strzeleckiego - kpt. Zygmunt Cwenarski, instruktor oświatowy - kpt. Zygmunt Lipiński, instruktor terenoznawstwa - por. Tadeusz Byszewski, instruktor służby łączności - por. Józef Strycki, instruktor wychowania fizycznego - por. Józef Witkowiak, kwatermistrz - kpt. Stefan Świda, oficer materiałowy - por. Adolf Kowarsz, dowódca kompanii administracyjnej - por. Aleksander Moyzes. Szkolenie Szkolenie podoficerów przebiegało tak jak dotychczas w systemie kompanijnym, za które był odpowiedzialny dowódca pododdziałów. Szkolenie specjalistów łączności i sanitariuszy podzielone było na dwie odrębne części: - pierwsze 2 i 1/2 miesiąca odbywało się szkolenie piechoty, czyli ogólnowojskowe, - drugie 2 i 1/2 miesiąca odbywało się szkolenie specjalistyczne. W dniu 12 stycznia 1930 r. zakończyła się II promocja kursu doskonalącego podoficerów zawodowych piechoty, której patronem był gen. Józef Sowiński; ukończyło ją 72 podoficerów. W dniu 7 maja 1930 r. zorganizowany został kurs dla analfabetów żołnierzy z kompanii administracyjnej. Nauczycielką na kursie była pani Janina Kulesza instruktorka oświatowa Polskiego Białego Krzyża. W kursie brało udział 18 żołnierzy. W dniu 19 sierpnia 1930 r. 89 szeregowych ukończyło kurs podoficerów niezawodowych piechoty IV promocji imienia gen. Chłopickiego. Pierwszą lokatę uzyskał szer. Karol Sękowski. Charakterystyczne dla szkoły było to, że rozkazem dziennym były przydzielane do pododdziałów podręczniki do szkolenia podoficerów. W rozkazie z czerwca 1930 r. komendant rozdzielił instrukcje i podręczniki wojskowe na poszczególne kompanie, m.in.: - instrukcja o broni piechoty, - podręcznik o czołgach, - instrukcja saperska, - instrukcja żandarmerii, - podręcznik karabin maszynowy Hotschkiss itd. Tak samo postępowano z książkami beletrystycznymi i tablicami propagandowymi. W rozkazie dziennym z października 1933 r. czytamy o przydziale tablic pod tytułem: "Najdzielniejsi żołnierze nie zawiodą zaufania narodu"; "Spełnić rozkaz to mało"; "Żołnierz KOP kocha swych kolegów jak najbliższą rodzinę, z kolegą podzieli się wszystkim jak z bratem"; "Naród postawił na straży swych granic najdzielniejszych żołnierzy". Praca oświatowo-kulturalna szkoły Oprócz szkolenia wojskowego i specjalistycznego duży nacisk przełożeni kładli na wychowanie żołnierzy. Dowódca Korpusu gen. bryg. Jan Kruszewski w dniu 11 czerwca 1931 r. zatwierdził instrukcję o pracy oświatowo-kulturalnej. Celem wprowadzenia tej instrukcji było wychowanie obywatela - żołnierza KOP-u, wszczepienie zasad moralnych, zaprawianie go do ofiarnej służby oraz przedstawianie przełożonym form pracy i drogi postępowania. Formami pracy oświatowo-kulturalnej w Korpusie były: a) żołnierskie szkoły początkowe; b) pogadanki wychowawcze; c) biblioteki i czytelnictwo; d) dokształcenie ogólne i zawodowe; e) akcje kulturalne, takie jak: - obchody uroczystości, - świetlice i domy żołnierza, - teatr żołnierski, - chóry i zespoły muzyczne, - kinematografy, - radio, - wycieczki. Nauczanie w żołnierskiej szkole początkowej odbywało się zgodnie z ustawą z dnia 21 lipca 1919 r. "O przymusowym nauczaniu w Wojsku Polskim". Obejmowało ono wszystkich żołnierzy pozbawionych nauki w wieku szkolnym oraz nie dość biegłych w czytaniu i pisaniu po polsku. Ta forma pracy była prowadzona w szkole z żołnierzami nowo wcielonymi do służby i prowadzona była przez instruktorów oświatowych, jak i nauczycielki z Polskiego Białego Krzyża. Pogadanki wychowawcze prowadził zasadniczo dowódca kompanii lub osoba wyznaczona, która najlepiej orientowała się w potrzebach wychowawczych swego pododdziału, znała psychikę i stan moralny wszystkich podwładnych, posiadała taki autorytet, który by zapewnił największą skuteczność wpływu wychowawczego. Pogadanki wychowawcze dzieliły się na 4 grupy: 1) wiadomości o państwie polskim; 2) wiadomości o wojnie i wojsku narodowym; 3) wiadomości o prawach i obowiązkach żołnierza i obywatela; 4) wiadomości przygotowujące żołnierza do służby granicznej. Komendant CSP ppłk B. Laliczyński w rozkazie dziennym szkoły wyróżnił kpt. Ignacego Wieliczko za wzorową pogadankę na temat "Ukształtowanie terenu Polski i jej nawodnienie". Pogadanka odbyła się w świetlicy 2 kompanii szkolnej ckm i oprócz żołnierzy byli obecni wszyscy oficerowie szkoły. Biblioteki żołnierskie to bardzo ważna forma pracy oświatowo-kulturalnej. Dostęp do biblioteki musiał być bliski i łatwy, pomieszczenie powinno zachęcać żołnierzy do korzystania z książek. Instrukcja przewidywała taką liczbę książek, ażeby jedna przypadała na jednego szeregowca danej formacji. Oprócz książek z biblioteki otrzymywał bezpłatnie gazety, a więc "Żołnierz Polski", który był po przeczytaniu zbierany i składany w roczniki. Zalecano prenumerowanie gazety ściennej "Baczność", "Na straży", a także pisma podoficerskiego "Wiarus" i pisma codziennego "Polska Zbrojna". W CSP KOP istniała biblioteka, którą kierowała Rada Biblioteczna, na czele rady stał przewodniczący. W grudniu 1933 r. obowiązki przewodniczącego pełnił kpt. Wacław Najchrowski. Zadaniem Rady Bibliotecznej było uaktualnianie zbioru bibliotecznego, nadzór nad prowadzeniem biblioteki przez podoficerów. Biblioteka w szkole czynna była we wtorki, czwartki i soboty w godzinach od 1900 do 2100. Dokształcanie ogólne i zawodowe nie powinno ograniczać się do zakresu programu trzystopniowej żołnierskiej szkoły początkowej. Musiało dawać możność osiągania wiedzy w szerszym zakresie, drogą samokształcenia, względnie dalszej nauki na specjalnie organizowanych (w godzinach pozasłużbowych) kursach ogólnokształcących lub zawodowych. Wszystkie obchodzone uroczystości zgodnie z instrukcją miały cel wychowawczy, który był osiągnięty wówczas, gdy żołnierz był dokładnie poinformowany o istocie i znaczeniu święta. Program uroczystości musiał być opracowany wcześniej i zaakceptowany przez komendanta. Kalendarium uroczystości obejmowało święta narodowe, święta wojskowe, uroczystości kościelne, uroczystości lokalne i uroczystości zalecane przez dowództwo Korpusu (np. "Dzień Spółdzielczości"). Pozostałe formy pracy były cały czas rozbudowywane przez szkołę, która stawiała sobie za zadanie, że żołnierz po odbytej służbie tam gdzie chce wypocząć, musi się czuć nieskrępowany. |